راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٠٤ - كتاب آفت خشم و كينه و حسد

را از دست مى‌دهى، نسبت به خويش و بيگانه نرم باش و سخت‌نگير و نيز ستمگر و لجوج مباش».

از وهب بن منبّه روايت شده كه راهبى از شيطان پرسيد كدام خوى فرزند آدم بيشتر در تسلّط بر آنها به تو كمك مى‌كند؟ گفت: تندى و شتاب در خشم آدمى هر گاه در خشم تند باشد، او را زير و رو مى‌كنيم چنان كه كودكان توپ را زير و رو مى‌كنند.

خيثمه گفته است: شيطان مى‌گويد: فرزند آدم چگونه بر من غالب مى‌شود در حالى كه هر گاه خشنود شود مى‌آيم تا در قلبش جاى مى‌گيرم، و چون خشمگين شود مى‌پرم و در سرش قرار مى‌گيرم.

امام صادق (ع) فرمود: «خشم كليد هر شّرى است.»«٢٦»

يكى از حكيمان گفته است: سرچشمه نادانى تندى و پيشواى آن خشم است هر كه به نادانى خشنود باشد از دانش بى‌نياز شود و بردبارى زينت و منفعت است، و نادانى عيب و مضّرت و جواب احمق خاموشى است.

مجاهد گويد: ابليس گفته: در هر چه فرزند آدم مرا ناتوان سازد در سه چيز نمى‌تواند: هر گاه يكى از آدميزادگان از حال عادى خارج شود افسارش را مى‌گيريم (او را مسخّر خود مى‌سازيم) و هرجا بخواهيم او را مى‌كشيم و هر چه ما دوست داريم بر ايمان انجام مى‌دهد، هر گاه خشمگين شود ندانسته سخن مى‌گويد، و كارى مى‌كند كه موجب پشيمانى او مى‌شود و به آنچه در اختيار دارد او را وادار به بخل مى‌كنيم و به آنچه بر آن توان دست‌يابى ندارد آروزمندش مى‌سازيم.

به حكيمى گفته شد: فلانى چقدر بر نقس خويش مسلّط است، گفت: در اين صورت شهوتها او را خوار نسازند و خواهشهاى نفسانى او را به خاك در نيفكنند، خشم بر او غالب نشود.

بعضى از حكيمان گفته‌اند: از خشم بپرهيز، زيرا خشم تو را به خوارى‌