راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٣٢ - آفت سيزدهم وعده دروغ است

دروغ واجب است، در صورتى كه راستگويى موجب بنا حق كشته شدن كسى شود. پس مى‌گوييم: سخن وسيله رسيدن به هدفهاست و هر هدفى ستوده است و مى‌توان با راست و دروغ به آن رسيد اما دروغگويى حرام است، ولى اگر تنها با دروغ مى‌توان به آن رسيد، دروغ مباح است اگر به دست آوردن هدف مباح باشد و اگر رسيدن به هدف واجب باشد دروغ واجب است مانند حفظ خون مسلمان و هر گاه راستگويى موجب ريختن خون مسلمانى شود كه از ظالمى مخفى شده است دروغگويى در آن جا واجب است و هر گاه رسيدن به هدف در جنگ يا آشتى دادن دو مسلمان يا دلجويى از شخص ستم رسيده جز با دروغ ممكن نشود دروغ مباح است در عين حال تا آنجا كه ممكن است انسان بايد از دروغ بپرهيزد، زيرا هر گاه باب دروغ بر او گشوده شود بيم آن مى‌رود در جايى هم كه نياز به دروغ نيست دروغ بگويد و در آن جا كه دروغ واجب است به اندازه واجب اكتفا نكند. بنابراين دروغ اساسا حرام است مگر ضرورتى پيش آيد. آنچه دلالت مى‌كند كه در دروغ موارد استثنا وجود دارد روايتى است از امّ كلثوم كه گفت: «نشنيدم كه پيامبر (ص) جز در سه مورد اجازه دروغ گفتن بدهد: در اصلاح ميان دو طرف، در جنگ، در وقتى كه مردى با زنى سخن بگويد و آن زن به شوهرش بگويد.»«٢٠٧»

و نيز امّ كلثوم گفت: پيامبر خدا فرمود: «كسى كه ميان دو نفر آشتى دهد كذّاب نيست. پس به قصد اصلاح سخن خير بگويد يا بر سخن خير چيزى بيفزايد.»«٢٠٨»

اسماء دختر يزيد گفت: پيامبر (ص) فرمود: «هر دروغى براى پسر آدم نوشته مى‌شود، مگر مردى كه به قصد آشتى دادن دو نفر به آن دو دروغ بگويد.»«٢٠٩»