راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤١٨ - عواملى كه موجب بروز خشم مىشوند

عواملى كه موجب بروز خشم مى‌شوند

پيش از اين دانستى كه درمان هر مرضى با قطع كردن ريشه آن و برطرف ساختن عوامل آن ميسّر است، بنابراين ناگزيريم عوامل خشم را بشناسيم.

يحيى (ع) به عيسى (ع) گفت: چه چيزى سخت‌تر است؟ عيسى گفت: تكبّر و مباهات و قدرت طلبى و غيرت. عواملى كه خشم را موجب مى‌شوند عبارتند از:

افتخار، خودپسندى، شوخى، مسخره، سرزنش، لجاجت، مخالفت، حيله‌گرى و حرص بسيار بر مال زياد و مقام و تمام آنها شرعا پست و نكوهيده است و با وجود اين عوامل، رهايى از خشم ممكن نيست بنابراين بايد اين عوامل را به وسيله اضداد آنها از بين برد. سزاوار است آدمى فخرفروشى را با فروتنى و خود پسندى خواهد آمد. و از فخرفروشى مى‌توانى اين گونه رها شوى كه فكر كنى تو با بنده‌ات از يك جنس هستى و تمام آدميان منسوب به آدمند و از نظر فضيلت متفاوت و پراكنده شده‌اند. بنابراين آدميزادگان از يك جنس هستند و افتخار به داشتن فضايل است، در حالى كه فخرفروشى و خودپسندى بزرگترين رذيلتهاست و آن دو ريشه و منشاء رذايل است و هرگاه وجودت از آنها تهى نباشد بر ديگرى برترى ندارى پس در صورتى كه با بنده‌ات از نظر نسب و تبار و اعضاى ظاهرى يك جنسى، افتخار مكن. امّا مزاح و شوخى را با سرگرم شدن به كارهاى مهمّ دينى كه تمام عمر را فرا مى‌گيرد و اگر آنها را بشناسى عمرت كفاف آن را نمى‌كند، مى‌توانى برطرف سازى، و شوخى را مى‌توانى با كوشش در كسب فضايل و اخلاق نيك و علوم دينى كه تو را به سعادت آخرت مى‌رساند برطرف كنى و تمسخر را مى‌توانى با بزرگوارى و خوددارى از آزار مردم و خويشتن دارى از مسخره ديگران زايل كنى و سرزنش را با پرهيز از گفتار زشت و خويشتندارى از جواب ناگوار برطرف كنى و حرص زياد بر مزاياى زندگى را مى‌توانى با قناعت كردن به مقدار لازم براى‌