راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤١٠ - شرح حقيقت خشم

بر زمين افتد و بر اثر خشم بسيار توان دويدن و بر پا ايستادن را از دست بدهد و حالت غش بر او عارض شود، و بسا كه جمادات و حيوانات را بزند مثلا كاسه را به زمين بزند و گاه كه بر سر سفره خشمگين شود ظروف غذا را درهم بشكند و گاه كارهاى ديوانگان از او سر بزند و در و ديوار و حيوانات را دشنام دهد و آنها را مانند انسان مخاطب قرار دهد و بگويد: من چقدر از دست تو رنج بكشم و نظير اين سخنان تا آنجا كه بسا حيوانى با لگد به سينه‌اش بكوبد و او نيز مقابله به مثل كند و با لگد به سينه حيوان بكوبد.

امّا اثر خشم آن است كه در دل نسبت به شخص مورد خشم، كينه و حسد و بدى نهفته است و نيز سرزنش كردن او بر بديها و غمگين شدن از شادى او و تصميم بر آشكار ساختن راز او و پرده درى و ريشخند او و ديگر كارهاى زشت نسبت به او. اين است نتيجه خشم بسيار.

امّا اثر ضعف غيرت اين است كه آدمى از آنچه موجب عار و ننگ است ناراحت نمى‌شود، از قبيل وارد شدن فساد در محارم و همسر و كنيز، و تحمّل خوارى از افراد پست، و كوچكى نفس و خوارى كه اين نيز نكوهيده است زيرا از نتايج آن بى‌غيرتى نسبت به كارهاى حرام است و آن خشونت است.

پيامبر (ص) فرمود: «همانا سعد بسيار با غيرت است و من بيش از سعد غيورم و خدا از من غيورتر است.»«٣٠» هدف از آفرينش غيرت حفظ نسبهاست و اگر مردم نسبت به آن بى‌تفاوت باشند نسبها با هم در آميزد. از اين رو گفته شده: در مردان هر امّتى كه غيرت باشد زنانشان محفوظ مى‌مانند و نشانه ضعيف بودن خشم سستى و سكوت در هنگام ديدن كارهاى زشت است، پيامبر (ص) فرمود:

«بهترين امتّم خشن‌ترين آنهايند»«٣١»، يعنى آنها كه در امور دين تند و خشن‌