راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٥٤ - بيان حقيقت حسد و حكم و اقسام و درجات آن

خشنود نمى‌شود مگر آنگاه كه نعمت از بين برود. از اين رو گفته شد.

كل العداوه قد يرجى مودّتها *** الا عداوة من عاداك من حسد«١٥٧»

يكى از حكيمان گويد: حسد زخمى درمان ناپذير است و حسود را همان كه به او مى‌رسد كفايت است. عربى بيابانى گفت: هيچ ظالمى را نديدم كه بسيار به مظلوم شبيه باشد، جز شخص حسود، چرا كه، او نعمت تو را نقمت و عذاب خود مى‌داند. بعضى از بزرگان گفته‌اند: شخص حسود از مجالس جز نكوهش و خوارى نصيبى ندارد، و از فرشتگان جز لعنت و كينه و از مردم جز بى‌تابى و اندوه بهره‌اى ندارد و در هنگام جان دادن دچار سختى و ترس و در موقف حساب (در قيامت) گرفتار رسوايى عقوبت مى‌شود.»

بيان حقيقت حسد و حكم و اقسام و درجات آن‌

بدان كه حسد فقط بر نعمت است و هر گاه خدا نعمتى به برادرت ارزانى كند تو نسبت به آن دو حالت دارى:

يكى آن كه از آن نعمت متنفّر باشى و زوال آن را بخواهى اين حالت حسد نام دارد. بنا بر اين تعريف حسد كراهت داشتن از نعمت (ديگران) و دوست داشتن زوال آن از صاحب نعمت است.

حالت دوم اين كه به نابودى نعمت علاقه نداشته باشى و از نعمت و دوام آن ناراحت نشوى ولى نظير آن را براى خود بخواهى. اين حالت غبطه نام دارد و گاه به آن منافست گويند.

گاه منافست حسد ناميده مى‌شود و به عكس يعنى گاه بر حسد منافست اطلاق مى‌شود و يكى از دو لفظ به جاى ديگرى به كار مى‌رود، امّا پس از فهميدن معنى منعى در نامگذاريها نيست. پيامبر (ص) فرمود: «مؤمن غبطه مى‌برد و منافق حسد مى‌ورزد».«١٥٨» امّا حالت اوّل در هر حال حرام است مگر