راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٩٦ - شرح راههاى ورود شيطان به دل

است و در جستجوى عيبهاست بايد بدانى كه باطنش پليد است و همان پليدى باطنى است كه اثرش به بيرون تراوش مى‌كند و ديگران را مانند خود مى‌بيند، زيرا مؤمن در جستجوى يافتن راه عذر است و منافق در جستجوى عيبهاست و مؤمن درباره تمام مردم از قلبى پاك برخوردار است. اين بود بعضى از راههاى ورود شيطان به دل و اگر مى‌خواستم تمام راهها را بررسى كنم توانش را نداشتم به همين اندازه اكتفا مى‌كنم زيرا مشت نمونه خروار است. پس هر صفت نكوهيده‌اى كه در انسان وجود دارد اسلحه شيطان و يكى از راههاى ورود شيطان (به دل) است.

فصل: دور كردن شيطان چگونه ممكن است؟

اگر بگوييد: براى دور ساختن شيطان چه تدبيرى بايد كرد و آيا ذكر خداى متعال و گفتن لا حول و لا قوّة الّا بااللّه العلّى العظيم كافى است، بايد بدانيد كه چاره دفع شيطان بستن راههاى ورود شيطان و پاك كردن دل از صفات نكوهيده است و ذكر آنها طولانى مى‌شود و هدف ما در اين بخش از كتاب شرح درمان صفاتى است كه آدمى را هلاك مى‌كند و شرح هر صفتى نياز به يك كتاب جداگانه دارد، چنان كه به خواست خدا شرحش خواهد آمد، آرى هرگاه ريشه اين صفات را از دل بركنى شيطان به دل وارد مى‌شود ولى در آن جا نمى‌ماند و ياد خدا مانع رفت و آمد او مى‌شود، زيرا حقيقت ذكر خدا در دل جايگزين نمى‌شود مگر پس از آباد شدن دل به تقوا و پاك شدن دل از صفات نكوهيده، وگرنه اين ذكر خدا حديث نفس است و بر دل حكومت ندارد و سلطه شيطان را دفع نمى‌كند، از اين‌رو خداى متعال فرمود: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ من الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا. خداوند در اين آيه آنگاه كه شيطان آهنگ دل انسانى را مى‌كند ياد خدا را به پرهيزكاران اختصاص داده است.

شيطان همانند سگ گرسنه‌اى است كه به تو نزديك مى‌شود و اگر در دستت گوشت و نانى نباشد و او را از خود برانى از تو منزجر مى‌شود و يك فرياد او را