راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٩٧ - شرح راههاى ورود شيطان به دل

دفع مى‌كند و اگر در دستت نان و گوشت باشد و سگ هم گرسنه حمله مى‌كند و با فرياد دفع نمى‌شود، بنابراين دلى كه خالى از غذاى شيطان است تنها با ياد خدا شيطان از آن منزجر مى‌شود، ولى اگر شهوت بر دل غالب شود ذكر خدا نمى‌تواند شيطان را از درون دل بيرون كند، پس شيطان در درون دل مستقّر مى‌شود. امّا دلهاى تقوا پيشگان را كه از هوى و صفات نكوهيده خالى است، شيطان به خاطر شهوتها نمى‌كوبد بلكه آنگاه آن را مى‌كوبد كه غافل و از ياد خدا خالى باشد، و هرگاه به ياد خدا برگردد شيطان دور مى‌شود. دليل آن يكى گفتار خداى متعال: فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ.«١٥٥» و ديگر آيات و رواياتى است كه راجع به ذكر (خدا) وارد شده است. پس اگر انتظار دارى كه به محض ياد خدا شيطان از تو دور شود چنان كه از تقوا پيشگان دور مى‌شود، انتظار محالى است و مانند كسى هستى كه انتظار دارد پيش از پرهيز در حالى كه معده پر از غذاست دوا بخورد و سودمند واقع شود همان طور كه نوشيدن دوا براى كسى كه پرهيز كرده و معده را تهى ساخته سودمند واقع مى‌شود، ياد خدا دواست و تقوا پرهيزى است كه دل را از شهوتها خالى مى‌كند. پس هرگاه ياد خدا وارد دلى شود كه فارغ از غير خداست، شيطان از آن دور مى‌شود چنان كه بيمارى با وارد شدن دوا به معده خالى از غذا برطرف مى‌شود. خداى متعال فرموده است: إِنَّ في ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ.«١٥٦» و نيز فرمود: كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ من تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يَهْدِيهِ إِلى‌ عَذابِ السَّعِيرِ.«١٥٧»

هر كس با علمش به شيطان كمك كند دوست اوست، اگر چه با زبان خدا را ياد كند، اگر مى‌گويى: حديث ياد شده بطور مطلق دلالت دارد كه ذكر خدا شيطان را دور مى‌كند، بايد درك كنى كه بيشتر ادلّه عامى كه در شرع آمده‌