راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣١٥ - آفت دهم شوخى است

حمّاد گفت: عرض كردم: اگر چه شعر حق باشد؟ فرمود: اگر چه شعر حق باشد»«١٤٣». بر شعر موزونى حمل مى‌شود كه شامل تخيّلات باطل و دروغ باشد، چون حقّ بودن موضوع شعر مانند شعر حكمت و پند يا مدح ائمه (ع) موجب نمى‌شود كه از مبالغه شعر دروغ آن را خارج سازد. بنابراين اگر تهى از مبالغه دروغ باشد موزون بودنش اشكال ندارد.

آفت دهم شوخى است‌

اصل شوخى نكوهيده و ممنوع است، مگر مقدار اندكى كه استثنا شده.

پيامبر خدا (ص) فرمود: «با برادرت مجادله و شوخى مكن.»«١٤٤» اگر گويى:

مجادله آزار دادن است چون برادر يا دوست خود را تكذيب مى‌كنى يا به جهل نسبت مى‌دهى، ولى شوخى موجب شادمانى و خوشدلى است، پس چرا ممنوع شده؟ بايد بدانى كه افراط و زياده روى يا تداوم در شوخى ممنوع است. امّا تداوم شوخى سرگرمى به بازى است و بازى مباح است ولى مداومت بر شوخى نكوهيده است. و امّا زياده‌روى در شوخى موجب خنده زياد مى‌شود و آن دل را مى‌ميراند و گاه موجب كينه مى‌شود و شكوه و وقار انسان را از بين مى‌برد و هر شوخى كه خالى از اين امور باشد نكوهيده نيست، چنان كه از رسول خدا (ص) روايت شده كه فرمود: «من شوخى مى‌كنم ولى جز سخن حق نمى‌گويم.»«١٤٥»

شخصيّتى مانند پيامبر مى‌تواند شوخى كند و جز سخن حق نگويد، امّا هر گاه براى ديگران در شوخى باز شود هدفش خنداندن مردم است به هر صورتى كه باشد. پيامبر (ص) فرمود: «شخص سخنى مى‌گويد و همنشينان او مى‌خندند و با آن سخن از ستاره ثرّيا سقوط مى‌كند.»«١٤٦» يكى از بزرگان گويد: هر كس‌