راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٨٢ - آفت سوّم، فرو رفتن در باطل است

آفت سوّم، فرو رفتن در باطل است‌

و آن سخن گفتن از گناهان است، مثل اين كه حالات زنان و مجالس ميگسارى، و مقامات فاسقان، و در رفاه بودن ثروتمندان، و تكبّر ورزيدن شاهان و مراسم نكوهيده و احوال ناپسند آنان را نقل كند، زيرا بر زبان راندن تمام اين گونه سخنان حرام است. ولى سخن گفتن درباره كارهايى كه به انسان مربوط نيست يا اگر مربوط است بيش از مقدار لازم سخن بگويد حرام نيست، بلكه ترك آن اولى است. آرى، كسى كه بسيار سخن مى‌گويد در امورى كه به او مربوط نيست ناگزير در سخنان باطل فرو رود. بيشتر مردم با هم مى‌نشينند تا با سخن گفتن شادمان شوند ولى سخن آنان به غيبت از مردم يا فرو رفتن در باطل مى‌انجامد، و چون كارهاى باطل بسيار و گوناگون است، قابل شمردن نيست از اين رو انسان از آن رها نمى‌شود جز اين كه به كارهاى مهّم دين دنيا كه به او مربوط مى‌شود اكتفا كند و در اين سخن گفتن نيز ممكن است كلمه‌اى بگويد كه او را هلاك سازد در حالى كه آن را كوچك مى‌شمارد.

بلال بن حارث گويد: رسول خدا (ص) فرمود: «براستى كه مرد سخنى مى‌گويد كه مورد رضاى خداست و گمان مى‌كند كه با آن به مقدارى ثواب مى‌رسد، پس خدا با آن عمل خشنودى خود را براى او تا روز قيامت مى‌نويسد، همانا مرد سخنى كه موجب خشم خداست مى‌گويد و گمان مى‌كند مقدار معيّنى گناه بر او نوشته مى‌شود پس خدا خشم خود را به وسيله آن عمل تا روز قيامت بر او مى‌نويسد.». بلال گفت: علقمه مى‌گفت: حديث بلال بن حارث مرا از سخنان بسيارى بازداشت.«٤٤»

پيامبر (ص) فرمود: «مرد سخنى مى‌گويد تا همنشينانش بخندند و با آن‌