راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٨٥ - راه تمرين دادن كودكان

زيرا دل هر گاه به چيزى مشغول شود از ديگر اشيا هرچه باشد خالى مى‌گردد.

پس هر گاه به ياد خدا مشغول شود كه هدف (اصلى) است ناچار از غير خدا تهى مى‌شود، در اين صورت لازم است كه مراقب وسوسه‌هاى دل و ديگر امورى باشد كه به دل خطور مى‌كند و مربوط به دنياست و نيز مواظب ديگر چيزهايى باشد كه به ياد مى‌آورد از قبيل حالاتى كه بر خود او و ديگران گذشته است زيرا هر گاه لحظه‌اى به آن امور سرگرم شود در همان لحظه دلش از ياد خدا خالى مى‌شود و اين نقيصه‌اى است كه بايد در دور كردن آن بكوشد و هر زمان كه تمام وسوسه‌ها را دفع كرد نفس به كلمه‌اى روى مى‌آورد كه وسوسه‌ها از آن كلمه سرچشمه گرفته است، و مى‌گويد اين كلمه چيست و معناى گفته ما الله چيست؟ و به چه معنى خدا و معبود است؟ و در اين زمان خاطره‌هايى بر او عارض مى‌شود كه در انديشيدن را بر روى او مى‌گشايد، و بسا كه از شيطان وسوسه‌هايى بر دلش وارد شود كه كفر يا بدعت باشد، و هر گاه از آن وسوسه‌ها بدش بيايد و همّت گمارد كه آنها را از دل برطرف سازد ضررى به او نرسد و خاطره‌ها تقسيم مى‌شود به آنهايى كه بطور قطع روشن است كه خدا از آن منزّه است، ولى شيطان آن خاطره را در دلش افكنده و بر خاطرش جارى ساخته.

بنابراين شرط آن (رهايى از اين خاطره) اين است كه به آن اهميّت ندهد و به خدا پناه ببرد و به درگاهش زارى كند تا شيطان را از او دور سازد، چنان‌كه خداى متعال فرمود: وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ من الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ«١٠٨» و فرمود: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ من الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ.«١٠٩»

لازم است در آنچه دچار ترديد مى‌شود و بر استاد خود عرضه كند، بلكه هر حالتى را كه در قلب خود احساس مى‌كند، چه سستى و چه نشاط و چه توجّه و دلبستگى يا ارادت صادق آن را با استاد در ميان بگذارد و از ديگران پنهان‌