راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٦٤ - شرح عوامل حسد و منافست

عامل سوّم تكبّر است يعنى در طبيعت حسود است كه بر محسود تكبّر ورزد و او را كوچك شمرده به خدمت خود در آورد و از او انتظار اطاعت و پيروى از اهدافش را داشته باشد و هر گاه محسود به نعمتى برسد بيم دارد كه محسود تكبّر او را تحمّل نكند و خود را بالاتر از آن بداند كه پيرو او شود يا بسا كه خود را با او برابر سازد يا بالاتر از او بداند و به حالت تكبّر برگردد، پس از اين كه نسبت به او تكبّر مى‌ورزيده است، و حسد ورزى بيشتر كفّار نسبت به رسول خدا (ص) از تكبّر و تعزّز نشأت مى‌گرفت چرا كه مى‌گفتند: چگونه نوجوانى يتيم بر ما مقدّم شود و چگونه در برابر او سر تعظيم فرود آوريم از اين رو گفتند: لَوْ لا نُزِّلَ هذَا الْقُرْآنُ عَلى‌ رَجُلٍ من الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ«١٧٩» يعنى هر گاه مدّعى نبوّت شخص بزرگى باشد بر ما گران نمى‌آيد كه در برابرش تواضع كرده و پيرو او شويم، و خداى متعال در حالى كه گفتار قريش را وصف مى‌كند مى‌فرمايد: أَ هؤُلاءِ من الله عَلَيْهِمْ من بَيْنِنا«١٨٠» مانند كوچك شمردن آنها و تكبّر نسبت به آنهاست.

عامل چهارم تعجّب است چنان كه خداوند از امّتهاى گذشته خبر داده كه گفتند: ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا«١٨١» و گفتند: أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا«١٨٢» و گفتند: وَ لَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَراً مِثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذاً لَخاسِرُونَ«١٨٣» پس تعجّب كردند كه بشرى مانند خودشان از سوى خدا به درجه رسالت و وحى و قرب ربوبى برسد از اين رو به او حسد بردند و زوال نبوّت را دوست داشتند و نمى‌خواستند كسى كه در آفرينش مانند آنهاست برتر از آنها باشد نه به اين قصد كه تكبّر ورزند و طالب رياست باشند و از روى دشمنى خواستار تقدّم بر او باشند و يا عامل‌