راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٣٥ - فضيلت بردبارى

آغازگر است گنهكار است، مگر آن كه مظلوم در پاسخ به دشنام از حدّ خود تجاوز كند.»«٩٢»

مى‌گويم: از طريق شيعه روايتى در كافى از امام كاظم (ع) درباره دو مردى كه به هم دشنام مى‌دادند نقل شده كه حضرت فرمود: «آن كه به دشنام آغاز كند ستمگرتر است و گناه او و رفيقش بر عهده اوست تا از مظلوم عذر نخواسته است.»«٩٣»

ابو حامد مى‌گويد: پس براى شخص مظلوم انتقام گرفتن ثابت است تا زمانى كه مورد ستم و تجاوز قرار مى‌گيرد. و اين همان مقدارى است كه پيامبر (ص) مباح ساخته يعنى به اين مقدار در آزار دادن طرف، در مقابل آزار سابق او اجازه داده است و دور نيست كه اين اندازه اجازه داده باشند، ولى بهتر است آن را ترك كند زيرا انتقام او را به بيش از مقدار مجاز مى‌كشاند و نمى‌تواند به اندازه‌اى كه لازم است اكتفا كند شايد سكوت از شروع به جواب و توقّف حدّ شرعى آسانتر باشد، ولى بعضى از مردم نمى‌توانند نفس خود را در جوشش خشم نگاه دارند چرا كه مردم در مقابل خشم چهار دسته‌اند، بعضى از آنها مانند تند زبانها زود برافروخته و زود خاموش مى‌شوند و بعضى از آنها مانند پاره آتش دير برافروخته و زود خاموش مى‌شوند، و اين ستوده‌تر است تا آنجا كه بى‌غيرتى و بى‌تفاوتى نينجامد بعضى از آنها زود برافروخته و دير خاموش مى‌شوند و اين بدترين انسانهاست. در روايت است كه: «مؤمن زود خشمگين مى‌شود و زود خشنود مى‌گردد و اين به آن جبران مى‌شود.»«٩٤»

ابو سعيد خدرى گويد: پيامبر خدا (ص) فرمود: «بهوش باشيد آدميزادگان به چند طبقه آفريده شده‌اند بعضى دير به خشم مى‌آيند و زود برميگردند بعضى زود خشمگين مى‌شوند و زود برمى‌گردند، اين به آن جبران مى‌شود، و