راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦٢ - كتاب آفتهاى زبان

بنده‌اى تكبير و تهليل بگويد.

امّا بعد، زبان از نعمتهاى بزرگ و صنايع ظريف و عجيب خداست، زيرا حجم آن كوچك و بندگى و گناهش بزرگ است، و كفر و ايمان جز به گواهى زبان آشكار نمى‌شود، و كفر و ايمان آخرين حدّ بندگى و سركشى است، و هيچ شى‌ء موجود يا معدوم، آفريننده يا آفريده، خيالى يا معلوم، مورد گمان يا و همى نيست مگر اين كه زبان به آن مى‌رسد و به نفى يا اثبات آن مى‌پردازد، زيرا به هر چيزى كه دانش برسد زبان به حق يا باطل از آن پرده برمى‌دارد و دانش به هر چيزى مى‌رسد و اين خاصيّتى است كه در ديگر اعضا نيست، زيرا چشم جز به رنگها و صورتها نمى‌رسد و گوش جز به صداها نمى‌رسد، و دست جز به اجسام نمى‌رسد و همچنين ديگر اعضا، و زبان ميدان وسيعى دارد براى آن بازگشتى و براى جولان آن حدّ و پايانى نيست. بنابراين در كار خير ميدان جولان دارد و در كار بد مجراى

كشيده‌اى دارد. پس هر كس رشته و افسار زبان را رها سازد شيطان او را به هر ميدانى ببرد، و بر لب سيلگاهى فرو ريختنى براند تا او را به نابودى ناگزير سازد «و مردم را به رو در (آتش) نمى‌افكند جز آنچه با زبانهايشان به دست مى‌آورند»، و از شرّ زبان رها نمى‌شود جز اين كه زبان را با لگام دين مهار كند و جز در مواردى كه به نفع دنيا و آخرت است رهايش نسازد و شرّ زبان را از هر چه در مورد دنيا و آخرت خود ترسان است نگاهدارد، و شناخت مواردى كه رها ساختن زبان ستوده يا نكوهيده است سخت است و بر كسى كه آن موارد را شناخته است عمل كردن به موجب آن دشوار است و سنگين. زبان در ميان اعضا نسبت به انسان سركش‌تر است، زيرا حركت دادنش زحمتى و رها ساختنش خرجى ندارد، مردم در پرهيز از آفات و شرور و شكارگاهها و كمندهاى زبان بى‌تفاوتند در حالى كه زبان در گمراه ساختن انسان بزرگترين ابزار شيطان است و ما به توفيق خدا و حسن امكان او تمام آفتهاى زبان را شرح مى‌دهيم و تك تك آنها را با حدود و انگيزه‌ها و شرورش ياد مى‌كنيم و راه پرهيز از آنها را نشان مى‌دهيم و رواياتى را كه در نكوهش آن‌