أَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ ،و شايد كه«ان»مع الفعل در جاى مصدر بود و محلّ او خبر بود به تقدير حرف جرّ،و آنگه محلّ جار و مجرور نصب باشد بوقوع الفعل عليه،و التّقدير:ارسلنا رسولا بان اعبدوا اللّه،اى بعبادة اللّه. أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ ،و گفت:از خداى نمى‌ترسى شما؟ وَ قٰالَ الْمَلَأُ ،گفتند اشراف و سادات آن قوم او [١]آنان كه كافر بودند و مكذّب به آيات ما و دروغ دارند [٢]و ايمان ندارند [٣]به قيامت و سراى بازپسين. وَ أَتْرَفْنٰاهُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،ما ايشان را معمّر [٤]بكرده‌ايم و در نعمت دنيا رها كرده. مٰا هٰذٰا ، نيست اين پيغامبر الّا آدمى چون شما،از آن طعام مى‌خورد كه شما مى‌خورى و از آن شراب مى‌خورد كه شما مى‌خورى،يعنى فرشته نيست كه مستغنى باشد از طعام و شراب،همچون شما محتاج طعام و شراب است.

وَ لَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَراً ،و اگر چنان كه شما فرمان آدمى برى همچون خود زيانكار باشى،و«اذا»اين جايگاه ملغاست از عمل براى آن‌كه در ميان مبتدا و خبر افتاد [٥].

أَ يَعِدُكُمْ ،اين پيغامبر شما را وعده مى‌دهد كه:شما چون مرده باشى و [٦]خاك شده باشى و استخوانها [٧]گشته،شما را زنده خواهند كردن و از گورها بيرون آوردن.

هَيْهٰاتَ هَيْهٰاتَ لِمٰا تُوعَدُونَ ،و دور است و به غايت دور است آنچه شما را وعده مى‌دهند از بعث و نشور.و«هيهات»از جمله اسماء افعال است،اعنى اسمى است كه معنى او فعل [٨]باشد ماضى،اى بعد،الّا آن است كه هيهات بليغتر باشد از بعد.و ابو جعفر هيهات خواند به كسر«تا»،و نصر بن عاصم،هيهات خواند به ضمّ«تا».و ابو حياة الشّامى به ضمّ و تنوين خواند:هيهات.و عامة قرّاء به فتح«تا»خوانند بى‌تنوين [٩]و گفتند:مبنى است بر فتح،چون:«كيف»و«اين».و فرّاء گفت:فتح او چون فتح «ثمّت»و«ربّت»است،و آن‌كه مضموم خواند گفت:چون«منذ»و«حيث»است.

و آن‌كه مكسور خواند گفت:چون«هؤلاء»و«امس»است.و آن‌كه مفتوح خواند

[١] .آج،لب:و.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:دارنده آن را.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:نداشتند.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:منعّم،كه با ظاهر عبارت سازگارتر مى‌نمايد.

[٥] .آج،لب:افتاده.

[٦] .آط،آب،آج،آز،آل،مش+در خاك.

[٧] .آج،لب+خاك.

[٨] .آط،آب،آز،مش:فعلى.

[٩] .اساس:به،به قياس با نسخه بدلها و فحواى عبارت،تصحيح شد.