روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٦٤

كه: وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ ،رسول-عليه السّلام-بر كوه صفا شد و آواز داد:يا صباحاه،مردم همه سر نهادند با او.و آن‌كه نتوانست شدن،رسولى را فرستادند [١]تا بداند كه چه رسيد او را.رسول-عليه السّلام-گفت:يا بني عبد المطّلب يا بني فهر! اگر چنان كه من خبر دهم كه در زير اين كوه لشكرى حاضر است و بر شما خواهد غارت كردن،مرا به راست دارى؟گفتند:آرى.گفت:اكنون[بدانى] [٢]كه من شما را مى‌ترسانم از عذابى سخت.ابو لهب گفت:تبّا لك،زيان باد تو را.ما را امروز همه روز براى اين خوانى [٣]!خداى تعالى به جواب بو لهب بفرستاد [٤]: تَبَّتْ يَدٰا أَبِي لَهَبٍ [٥].

و قوله تعالى: وَ اخْفِضْ جَنٰاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ،آنگه رسول را گفت:جانب خود نرم دار با آنان كه اتباع تواند از مؤمنان.و خفض الجناح، فرونهادن بال باشد،و اين كنايت باشد از سهولت جانب.

فَإِنْ عَصَوْكَ ،اگر در تو عاصى شوند بگو كه من بيزارم ازآن‌كه شما مى‌گويى [٦].

وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ ،و توكّل كن بر خداى عزيز غالب كه جانب او را خلل نتوان كردن،و رحيم و بخشاينده است.

اَلَّذِي يَرٰاكَ حِينَ تَقُومُ ،آنگه كه [٧]بيند تو را آنگه كه برخيزى،گفتند:مراد آن است كه تو را بيند آنگه كه به نماز برخيزى.و گفتند:مراد آن است كه تو را بيند در تصرّفاتى كه كنى.و«قيام»كنايت كرد از افعال و تصرّفات او،[چنان كه] [٨]گويند [٩]:فلان به اين كار قيام مى‌نمايد و فلان به اين كار سعى مى‌كند،و معنى آن‌كه تعاطى اين كار مى‌كند.

وَ تَقَلُّبَكَ ،اى و يرى تقلّبك،و نيز مى‌بيند گرديدن تو در ميان ساجدان.عبد اللّه عبّاس گفت:معنى آن است كه مى‌بيند گرديدن تو،مى‌بيند در نماز از حال به