روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٩ - ترجمه

تَبٰارَكَ الَّذِي إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْراً مِنْ ذٰلِكَ الآية.

بَلْ كَذَّبُوا بِالسّٰاعَةِ ،آنگه گفت:اين كافران قيامت به دروغ مى‌دارند و ما بجارده‌ايم [١]براى ايشان كه قيامت به دروغ دارند دوزخ.

إِذٰا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ ،چون دوزخ ايشان را ببيند از جاى دور،ايشان بشنوند دوزخ[را] [٢]خشمى و ناله‌اى.گفتند مراد صوت تغيّظ است كه تغيّظ شنيدنى نباشد.

قطرب گفت:در آيت حذفى است،و تقدير آن است كه:[رأوا] [٣]لها تغيّظا و سمعوا لها زفيرا،چنان كه شاعر گفت-شعر:

علّفتها تبنا و ماء باردا
[٤] اى،و سقيتها ماء باردا.و قال آخر-شعر:

و رأيت بعلك فى الوغى متقلّدا سيفا و رمحا
اى،و حاملا رمحا.

راوى خبر گويد كه:رسول-عليه السلام-گفت:

من كذّب علىّ متعمّدا فليتبوّأ بين عينى جهنّم مقعدا ،گفت:هركه بر من دروغ گويد،گو خويشتن را در چشمهاى دوزخ جاى ساز.گفتند:يا رسول اللّه!دوزخ را چشم باشد؟گفت:

نمى‌شنوى كه خداى تعالى مى‌گويد: إِذٰا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكٰانٍ بَعِيدٍ ،و اين مجاز باشد،و حقيقت او بر وجهى باشد او دو وجه:امّا آن‌كه:راتهم خزنة النّار،چون خازنان دوزخ ايشان را بينند،على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه،كقوله تعالى:

وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٥]... ،و امّا آن‌كه رؤيت [٦]به معنى ملاقات و مقابله و مقاربه باشد كقولهم:الجبلان يتراءيان [٧]اى متقابلان [٨].و«تغيّظ»تفعّل باشد از غيظ.و«زفير» آواز ناله باشد.

وَ إِذٰا أُلْقُوا مِنْهٰا مَكٰاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ ،چون ايشان را در جايى فگنند تنگ از