روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٦ - ترجمه

و جايگاه.

بگو بار نگيرد [١]به شما خداى من اگر نه دعاى شما باشد،به‌درستى[كه] [٢]به دروغ داشتى باشد [٣]ملازمت عذاب.

قوله تعالى: أَ لَمْ تَرَ إِلىٰ رَبِّكَ ،حق‌تعالى در اين آيت تنبيه كرد مكلّفان را بر بعضى نعمتهاى خود،گفت:نمى‌بينى كه خداى تعالى چگونه بكشيد و بگسترد اين سايه را،و حقيقت او نابودن آفتاب باشد از جايى كه با آن‌كه آفتاب برآمده بود،و عرب گفتند:«ظلّ»سايه‌اى باشد دائم،و«فيء»سايه‌اى باشد كه گاهى برود و گاه آيد [٤]من فاء اذا رجع.بعضى دگر گفتند:«ظلّ»سايۀ بامداد باشد و«فيء»سايۀ نماز شام [٥]،و به قول شاعر استشهاد كردند-شعر:

فلا الظّلّ من برد الضّحى تستطيعه [٦] و لا الفىء من برد العشىّ نذوق
و خطاب اگر [٧]با رسول است مراد جملۀ مكلّفان‌اند كه [٨]تذكير و تنبيه است ايشان را و منّت [٩]ايشان در گستردن سايه،تا ايشان در او بيارامند و از گرماى آفتاب بياسايند [١٠]. وَ لَوْ شٰاءَ لَجَعَلَهُ سٰاكِناً ،و اگر [١١]خداى خواستى اين سايه را ساكن كردى.عبد اللّه عبّاس گفت: سٰاكِناً ،اى دائما لا يزول،چنان كردى كه دائم بودى زائل نشدى،پس شما را انتفاع نبودى به آفتاب.و گفتند:ساكنا بوقوف الشّمس،و اگر خواستى [١٢]سايه ساكن كردى به آن‌كه آفتاب را بداشتى از سير.و گفتند:مراد به«ممدود»آن است كه سايه‌اى باشد دائم لا من زوال الشّمس من المكان،چنان