محمّد بن سيرين گفت از عبيده [١]كه:مراد به«خير»اقامت نماز است،يعنى اگر دانى كه غلام [٢]اهل خير است و نماز كن.بهرى ديگر گفتند:مراد آن است كه، اگر غلام عاقل و بالغ باشد،براى آن‌كه با ديوانه و كودك كتابت درست نباشد،اين مذهب ماست و مذهب شافعى.و ابو حنيفه گفت:با كودك درست باشد چون مراهق و مميّز بود مكاتبه [٣]درست باشد،هم حال و هم مؤجّل،و ابو حنيفه همين گفت.و شافعى گفت:درست نباشد الّا به اجل،و اقلّش دو نجم باشد،امّا اگر مكاتبه كند [٤]با ديوانه كتابت درست نباشد،[اگر مال مكاتبه بدهد آزاد نشود.و شافعى را دو قول است:يكى آن‌كه درست باشد] [٥]،و يكى آن‌كه فاسد.

وَ آتُوهُمْ مِنْ مٰالِ اللّٰهِ الَّذِي آتٰاكُمْ ،و بدهيد ايشان را از مال خداى،يعنى از زكات از [٦]سهم الرّقاب تا در وجه اداى مال كتابت كنند.

آنگه خلاف كردند كه خطاب با كيست،بعضى گفتند:خطاب با خداوندان بنده است،يعنى محسوب داريد ايشان را از حساب زكات آنچه ميسّر شود و آنچه شما را از دل برآيد تا شما را به زكات محسوب باشد و ايشان را به ادا.و بعضى دگر گفتند:خطاب با جملۀ مكلّفان است،يعنى شما كه مكلّفانى ايشان را يارى دهى بر [٧]اداى مكاتبه از زكات مال.

آنگه در آن خلاف كردند كه چه مقدار بايد.بعضى گفتند:ربع مال رها كند، و اين روايتى است از اميرالمؤمنين [٨]-عليه السّلام-و ابو عبد الرّحمن السّلمى و مذهب ثورى است.و بعضى دگر گفتند:آن را حدّى نيست چندان كه خواهد،و اين امر است بر سبيل استحباب به نزديك بيشتر اهل علم.و داود و اهل ظاهر گفتند:بر وجوب است.

امّا حجّت آن‌كس كه او گفت [٩]از مال زكات خواست،آن است كه [١٠]زكات

[١] .آج،لب،آل:ابو عبيده.

[٢] .همۀ نسخه بدلها+از.

[٣] .آط،آب،آز،مش:مكاتبت.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:كنند.

[٥] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.

[٦] .همۀ نسخه بدلها+جمله.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:در.

[٨] .همۀ نسخه بدلها+على.

[٩] .آط،آب+اين،آج،لب،آز،آل+كه اين.

[١٠] .اساس:و،با توجّه به آط،تصحيح شد.