روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٤١ - ترجمه
طراق الخوافي مشرف فوق ريعة
ندى ليله في [١]ريشه يترقرق
و در او دو لغت است:ريع و ريع،و جمعه ريعة و ارياع.و ريعة و الرّيع نزل الطّعام و زيادته،و اين نيز هم از اين اصل باشد لأنّه اذا زاد ارتفع.و قال الاعشى فى الرّيع-شعر:
و بهماء قفر تجاوزتها
اذا خبّ في ريعها الها
فرّاء گفت:در او دو لغت است [٢]:ريع و راع،مثل زير و زار.
وَ تَتَّخِذُونَ مَصٰانِعَ ،مىسازى مصنعها.عبد اللّه عبّاس گفت:بناها.مجاهد گفت:كوشكهاى بلند.معمر گفت:حصنها.ابن نجيح گفت از مجاهد:برجهاى كبوتران.قتاده گفت:آبدانها. لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ ،تا همانا هميشه مانى،يعنى به اين كردن اميد مىدارى تا هميشه مانى تا اين بناها شما را حمايت كند [٣]و مرگ از [٤]شما بازدارد.
وَ إِذٰا بَطَشْتُمْ ،بطش اخذ به قوّت و سطوت باشد [٥]چون حملهاى برى [٦]كسى ضعيف را بگيرى جبّاروار بگيرى.و نصب او بر حال است از فاعل.بعضى دگر گفتند:بطش،به تازيانه زدن باشد و به تيغ كشتن،و اين قول مجاهد است.و جبّار، مرد ظالم متكبّر باشد كه از سر غضب و خشم مرد را زند و كشد.
فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَطِيعُونِ ،از خداى بترسى و طاعت من دارى.
وَ اتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمٰا تَعْلَمُونَ [٧] ،بترسى از آن خداى كه شما را قوّت داد به آنچه مىدانى.و مدد،زيادت باشد و امدّ فى الخير و مدّ فى الشّر-و اين به استقصا رفته است دگر جاى.
أَمَدَّكُمْ بِأَنْعٰامٍ وَ بَنِينَ ،مدد فرستاد شما را به چهار پايان و فرزندان.
وَ جَنّٰاتٍ وَ عُيُونٍ ،و بستانهاى پردرخت و چشمههاى آب.
إِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ ،من بر شما مىترسم از عذاب روزى بزرگ،يعنى روز قيامت.
[١] .اساس و ديگر نسخه بدلها:من،به قياس با چاپ شعرانى و منابع شعر و لغت،تصحيح شد.
[٢] .اساس+و،به قياس با نسخۀ آط و ديگر نسخه بدلها،زايد مىنمايد.
[٣] .آج،لب:كنند.
[٤] .آج،لب+بكيرى.
[٦] [٥] .آط،آب،آج،لب،آل+و.
[٧] .اساس:تعملون،به قياس با متن قرآن مجيد،تصحيح شد.