روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٧ - ترجمه

مرفوع اللام بر استيناف،و باقى قرّاء مجزوم اللاّم خواندند على جزاء الشّرط في قوله:

إِنْ شٰاءَ جَعَلَ ،ثمّ عطف على موضع جعل،فقال: وَ يَجْعَلْ [١]،چون شرط ماضى باشد و جزا مضارع، [٢]تو مخيّر باشى در جزا،خواهى رفع كنى خواهى جزم كنى،تقول:ان اكرمتني اكرمك [٣]،قال الشّاعر فى الرّفع:

فان [٤]أتاه خليل يوم مسئلة يقول لا غائب مالي و لا حرم
جبير [٥]گفت از ضحّاك از عبد اللّه عبّاس كه:مشركان رسول را-عليه السّلام طعن زدند به درويشى و ابتذال،و گفتند: مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعٰامَ وَ يَمْشِي فِي الْأَسْوٰاقِ [٦]،رسول-عليه السّلام-دلتنگ شد.جبريل آمد و گفت:يا رسول اللّه! ربّ العزّة تو را سلام مى‌كند و مى‌گويد: وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلاّٰ إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعٰامَ وَ يَمْشُونَ فِي الْأَسْوٰاقِ [٧]،گفت:ما هيچ پيغامبر نفرستاديم و الّا طعام خوردى و در بازار رفتى به طلب معاش.رسول-عليه السّلام-گفت:ما در اين بوديم كه جبريل در پيش من نشسته بود،پنداشتى كه بگداخت حتى صار مثل المردة [٨].ما گفتيم:يا رسول اللّه!مرده [٩]چه باشد؟گفت:عدس باشد مرجو،چنان كه بگداخت كه مانند مرجوى گشت.من گفتم:يا جبريل!تو را چه بود [١٠]؟گفت:يا رسول اللّه!درى از درهاى آسمان بگشادند كه پيش از اين هرگز نگشاده بودند،و فرشته‌اى مى‌آمد [١١].چون درى از درهاى آسمان بگشايند كه نگشاده باشند پيش از آن،امّا به رحمت باشد و امّا به عذاب،من از خوف عذاب خداى چنين شدم كه ايمن نه‌ام كه اين در به عذاب گشادند بر آنان كه تو را اين طعن زدند و دلتنگ كردند.