روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٨ - ترجمه

-عليه السّلام!.

عقبة بن عامر روايت كرد از رسول-عليه السّلام-كه او گفت:

عليكم بهذه الشّجرة المباركة زيت الزّيتون فتداووا به فانّه مصحّة من النّاسور [١]، بر شما باد كه اين درخت مبارك بر كار دارى زيت زيتون و به آن تداوى كنى كه آن سود دارد ناسور را. يَكٰادُ زَيْتُهٰا يُضِيءُ ،آنگه گفت:نزديك آن باشد كه روغن [٢]روشنايى دهد از صفا و ضياش [٣]،و اگرچه آتش به او نرسيده بود. نُورٌ عَلىٰ نُورٍ ،نورى باشد بر نورى متراكب متراكم از غايت ضياء و روشنايى. يَهْدِي اللّٰهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشٰاءُ ،ره نمايد خداى تعالى به نور خود آن را كه خواهد. وَ يَضْرِبُ اللّٰهُ الْأَمْثٰالَ لِلنّٰاسِ ،و مثلها بزند براى مردمان تا ايشان در آن انديشه كنند و به علم آن منتفع شوند،و خداى تعالى به همه چيزى عالم و داناست.

اكنون علما و اهل معانى خلاف كرده‌اند در اين مثل و ممثّل،و در آن‌كه مراد به «مشكات»و«مصباح»و«زجاجه»،چيست؟سمرة بن عطيّه گفت [٤]:عبد اللّه عبّاس [٥]پرسيد [٦]كعب الاحبار را [٧]از اين آيت،كعب گفت:اين مثلى است كه خداى تعالى بزد براى رسولش،امّا مشكات سنّت [٨]اوست،و زجاجه دل اوست و چراغ كه در اوست نور نبوّت [٩]است،و درخت مبارك درخت زيتون [١٠]است. يَكٰادُ زَيْتُهٰا يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نٰارٌ ،نزديك [١١]است كه كار محمّد آشكارا شود هركسى را،و اگرچه او سخن نگويد،چنان كه اين روغن زيت نزديك بود كه روشنايى دهد بى‌آتش.

نافع روايت كرد از سالم،از عبد اللّه عمر كه او گفت:در اين آيت مشكات