روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩ - ترجمه

مراد حلال است.و طيّب دو معنى دارد:هم خوش باشد و هم پاك.و بعضى ديگر گفتند:امر است بر سبيل وجوب،و معنى آن‌كه:از حلال خورى دون حرام.

وَ اعْمَلُوا صٰالِحاً ،و عمل صالح كنى. إِنِّي بِمٰا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ،كه من عالمم و دانا با آنچه شما مى‌كنى.

وَ إِنَّ هٰذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً ،كوفيان و ابن عامر خواندند:«و انّ»به كسر همزه،و ابن عامر«نون»را تسكين كرد،بر اين قرائت مخفّفه باشد از ثقيله،و باقى قرّاء به فتح همزه خواندند و تشديد«نون».آن‌كه همزه مكسور خواند،گفت:عطف است على قوله: إِنِّي بِمٰا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ، وَ إِنَّ هٰذِهِ ،و آن‌كه مفتوح خواند گفت:به اضمار«لام»علّت چنين شد،و التّقدير:لأنّ هذه. أُمَّتُكُمْ ،مفسّران در معنى امّت خلاف كردند،حسن و ابن جريج گفتند:امّت،به معنى دين است،يعنى كه دين شما يك دين است،نظيره قوله: إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلىٰ أُمَّةٍ... [١]،اى على دين و ملّة.بعضى دگر گفتند:به معنى جماعت است،يعنى جماعت شما يكى‌اند و جمله يكى امّتى [٢]فى الاجتماع على شريعة واحدة.جبائى گفت:يك امّت‌اند،يعنى در آن‌كه خلق اويند و بندۀ اويند.و أُمَّةً وٰاحِدَةً ،نصب بر حال است،و معنى آن‌كه دين و ملّت يكى است و شما همه يكى هستيد در باب آن‌كه بندگان اويى و خداى شما منم. وَ أَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ ،از من بترسى و از [٣]معاصى من اجتناب كنى.

فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ ،يعنى پس ازآن‌كه يك امّت بودند امّا در خلقت و امّا در ملّت،كار خود يعنى دين خود مقطّع و مفرّق كردند،هر گروهى از ايشان اختيار دينى كردند و اختيار كتابى جز [٤]دين و كتاب ديگران،تا [٥]جهودان كه به موسى و تورات ايمان داشتند به عيسى و انجيل كافر شدند،و ترسايان به موسى و تورات كافر شدند، و هر دو فرقه به محمّد و قرآن كافر شدند،اين قول قتاده و مجاهد است.و بعضى ديگر گفتند:مراد آن است كه نوشتۀ آن [٦]از بر خود بنهادند كه به آن احتجاج [٧]كردندى بر