وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا ،آنگه حكايت كرد از كافران كه،ايشان از وجهى دگر طعنه زدند در قرآن،گفت گفتند كافران:چرا اين قرآن بر محمّد به يك جمله فرونفرستادند ،مفرّق [١]كردند آيت آيت سورت سورت؟چرا چنان نكردند كه تورات و انجيل به‌يك‌بار [٢]فروفرستادند [٣]؟ از اين سؤال بعضى علما جواب اين گفتند:براى آن‌كه كتابها به‌يك‌بار نوشته بر پيغامبرانى خواننده فرستادند،و اين كتاب بر [٤]پيغامبرى امّى فروفرستادند نانويسنده، براى[اين] [٥]آيت آيت فرستادند.

بعضى دگر گفتند:در او ناسخ و منسوخ خواست بودن،به‌يك‌بار نشايست فرستادن،چنان كردند كه چون ناسخ در آمد حكم منسوخ برداشت.

و جواب درست از اين آن است كه [٦]:مصلحت در باب انزال قرآن معتبر است، چون مصلحت در تفريق بود به‌يك‌بار نشايست فرستادن،و حق‌تعالى اشارت به اين معنى فرمود في قوله: كَذٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَكَ ،همچنين تا دل تو به آن بر جايگاه داريم،و اين معنى لطف است.و گفتند:معنى آن است تا بر تو آسان بود حفظ و ياد گرفتن آن. وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِيلاً ،و ما آن را مرتّل كرديم.عبد اللّه عبّاس گفت:يعنى مبيّن كرديم آن را.نخعى و حسن [٧]گفتند:مفرّق كرديم [٨]آن را به بيست و سه سال فروفرستاديم .ابن زيد گفت:يعنى مفسّر كرديم آن را.و«ترتيل»گشاده و هويدا خواندن باشد،من قولهم:ثغر مرتّل،اى مفلّج،قال اللّه تعالى: وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً [٩]، و اصل او تبيين باشد.

وَ لاٰ يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ ،آنگه گفت:اين كافران مثلى [١٠]نيارند به تو و مثلى نزنند تا كار تو به آن باطل كنند يا وهنى در او پديد آرند،الّا و ما حقّى بياريم كه آن مثل ايشان را باطل كند بر نيكوتر تفسيرى و بيانى.

[١] .آج،لب،آل:متفرّق.

[٢] .آج،لب،آل:يك جمله.

[٣] .آج،لب،آل:نفرستادند.

[٤] .آج،لب،آل:براى.

[٥] .آط:ندارد،از آب،افزوده شد.

[٦] .آب،آز+به.

[٧] .آج،لب:حسن بصرى.

[٨] .آط:كرد،با توجّه به چاپ شعرانى(٢٧٠/٨)تصحيح شد.

[٩] .سورۀ مزّمّل(٧٣)آيۀ ٤.

[١٠] .آب،آج،لب،آل:مثل.