«تا»ى مضارعت.و غمام،ابرى باشد سپيد تنك چنان كه بنى اسرايل را بود در تيه، في قوله: وَ ظَلَّلْنٰا عَلَيْهِمُ الْغَمٰامَ [١]... ،و اصله من الغمّة و هو السّتر،براى آن‌كه آفتاب را بپوشد. وَ نُزِّلَ الْمَلاٰئِكَةُ تَنْزِيلاً ،و فرود آرند فريشتگان را فرودآوردنى.جمله قرّاء چنين خواندند بر فعل مجهول من التّنزيل و رفع الملائكة،و ابن كثير خواند:و ننزل الملائكة به دو«نون»من الانزال على وجه اخبار اللّه عن نفسه.و نصب الملائكة على انّه مفعول به.و«تنزيلا»بر اين قرائت مصدرى باشد لا من بناء الفعل،كقوله:

وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلاً [٢]،و قوله: أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَبٰاتاً [٣].

اَلْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمٰنِ ،گفت:ملك و پادشاهى بحق و راستى آن روز، يعنى روز قيامت خداى را باشد [٤]. وَ كٰانَ يَوْماً ،اى و كان ذلك اليوم يوما،و آن روز روزى باشد بر كافران دشخوار [٥].

وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلىٰ يَدَيْهِ ،و ياد كن آن روز كه آن ظالم كافر به حسرت و ندامت دست خود به دندان [٦]مى‌درد و مى‌گويد:كاشكى تا من با رسول خداى راه گرفته بودمى!كاشكى تا من بر ره و دين رسول بودمى! مفسّران گفتند:آيت در عقبة بن ابي معيط و ابىّ بن خلف آمد كه ايشان با يكديگر دوستى كردندى،و عقبة بن ابي معيط را عادت چنان بود كه چون از سفرى [٧]بازآمدى طعامى بساختى و اشراف قوم خود را به حاضر كردى،و با رسول -عليه السّلام-مجالست بسيار كردى.وقتى به سفر رفت،چون بازآمد بر عادت دعوت ساخت و جماعت را به حاضر كرد [٨]و رسول را نيز-عليه السّلام-حاضر كرد.چون طعام بنهادند رسول-عليه السّلام-گفت من طعام تو نخورم تا تو نگويى:

اشهد ان لا اله الّا اللّه و انّي رسول اللّه ،و اسلام نيارى.او اين كلمه شهادت نيز بگفت،و رسول -عليه السّلام-طعام او بخورد.

و ابىّ خلف غايب بود،چون بازآمد و اين حديث بشنيد او را ملامت كرد و

[١] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٦٠.

[٢] .سورۀ مزّمل(٧٣)آيۀ ٨.

[٣] .سورۀ نوح(٧١)آيۀ ١٧.

[٤] .مش+جلّ جلاله.

[٥] .آج،لب،آل:دشوار.

[٦] .آط:بدان،به قياس با نسخۀ آب،تصحيح شد.

[٧] .آج،لب،آز،آل،مش:سفر.

[٨] .آج،لب،آز:حاضر كردى.