روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠١ - ترجمه

عقوبت است اگر اختيار [١]كنى،آنگه گويد:اين بهتر است يا آن؟بر طريق [٢]استفهام،و اين بر وجه تقرير باشد تا او مقرّ آيد كه:به هر حال خير بسيار از شرّ بسيار بهتر بود،همچنين تا مقرّ آيند اينان كه:ثواب ابد از عقاب ابد به بود. كٰانَتْ لَهُمْ جَزٰاءً وَ مَصِيراً ،كه آن بهشتهاى خلد متّقيان را جزا و پاداشت.و«مصير» [٣]بازگشت باشد.

لَهُمْ [١٢١-ر] فِيهٰا مٰا يَشٰاؤُنَ ،ايشان را باشد،يعنى متّقيان را،در آن جايگاه، يعنى در بهشت آنچه خواهند و تمنّا [٤]كنند. خٰالِدِينَ ،هميشه باشند آنجا.و نصب او بر حال است. كٰانَ عَلىٰ رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُلاً ،اين بر خداى وعدۀ مسئول [٥]باشد، يعنى مؤمنان از خداى خواسته‌اند اين در دنيا في قوله حكاية عنهم: رَبَّنٰا وَ آتِنٰا مٰا وَعَدْتَنٰا عَلىٰ رُسُلِكَ [٦]،پس اين بهشت جاى موعود است و اين وعده مسئول [٧]است [٨].

و بعضى اهل عربيّت گفتند: مَسْؤُلاً ،اى واجبا،يعنى همچنان واجب باشد كه دين اگر نيز بنخواهند خواستنى [٩]بود في قول العرب:لاعطينّك [١٠]الفا وعدا مسئولا[اى واجبا] [١١]،يعنى واجب كه تو را بود [١٢]كه از من بخواهى.كعب القرظىّ گفت:معنى آن است كه وعده‌اى كه فرشتگان بخواهند آن بر طريق شفاعت،في قوله تعالى: رَبَّنٰا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنّٰاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ [١٣].

وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ ،ابو جعفر و ابن كثير و يعقوب به«يا»خواندند: يَحْشُرُهُمْ ،خبرا عن اللّه-عزّ و جلّ.و باقى قرّاء به«نون»خواندند على اخبار اللّه تعالى عن نفسه على وجه التّعظيم.حق‌تعالى گفت:ياد كن اى محمّد آن روز كه ما حشر كنيم جملۀ ايشان را، وَ مٰا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ،و آن معبودان را كه ايشان مى‌پرستند ايشان را