روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٠ - ترجمه

است كه در شبان روز [١]هفده [٢]ركعت نماز كنيم يا هفتاد يا هفتصد [٣]،با آن‌كه قدرت هفتصد[يا] [٤]هزار ركعت داده،تكليف [٥]هفده [٦]ركعت كرد تا بدانند كه او تكليف كم از آن كند كه آلت دهد،چنان كه اميرالمؤمنين [٧]-عليه السّلام-گفت:

انّ اللّه تعالى امر عباده تخييرا و نهاهم تحذيرا،و كلّفهم يسيرا [٨]و لم يكلّف [٩]عسيرا،و اعطى على القليل كثيرا،و لم يطع مكرها،و لم يعص مغلوبا،و لم يرسل الأنبياء لعبا،و لم ينزل الكتب للعباد عبثا[٧٦-ر]و لم يخلق السّماوات و الارض و ما بينهما باطلا،ذلك ظنّ الّذين كفروا فويل للّذين كفروا من النّار [١٠]، در جواب مسئله آن شامى اين رفته است در اين [١١]كتاب در جاى ديگر.

وَ لَدَيْنٰا كِتٰابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ ،و به نزديك ما نامه‌اى است ناطق به حقّ،يعنى نامۀ اعمال بندگان كه در او طاعت و معصيت نبشته باشند فريشتگان موكّل بر او.آنگه گفت:هيچ ظلم نكنند بر ايشان،و حقّ ايشان را هيچ نقصان نكنند،و ايشان را بدانچه كرده [١٢]باشند مؤاخذه كنند [١٣]،و آيت سرتاسر دليل است بر بطلان مذهب مجبره.

آنگه خبر داد و گفت: بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هٰذٰا ،بل دلهاى اين كافران در غفلت و حيرت است از اين روز و از اين نامه و از اين جزا. وَ لَهُمْ أَعْمٰالٌ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ هُمْ لَهٰا عٰامِلُونَ ،آنگه خبر داد از احوال ايشان در مستقبل ايّام،گفت:و ايشان را پس از اين اعمالى باشد جز از اين كه امروز در نامه‌هاى ايشان نبشته است كه ايشان خواهند كردن،و اين بر سبيل معجز باشد كه رسول-عليه السّلام-خبر داد [١٤]از غيب به اعلام خداى تعالى،و خبر موافق مخبر بود.و بعضى دگر گفتند: مِنْ دُونِ ذٰلِكَ ،اشارت است به اعمال مؤمنان،في قوله: إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ