سه قول نخست، قول چهارم اثبات شده است مبنى بر اينكه ملاك تعلق زكات، عاقل بودن مالك در زمان فعليت يافتن تكليف زكات با مرور يك سال است، نه عاقل بودن در تمام طول سال.

در پايان آثار مترتب بر هريك از اقوال چهارگانه به تفصيل بيان شده است.

كليد واژگان: زكات، عقل، جنون، غلات، مواشى، مال التجاره، مرور حول

شرط دوم از شرايط تعلق زكات، عقل است، بنابراين به اموال مجنون زكات تعلق نمى‌گيرد. مشهور فقها، مجنون و صبى را در اين حكم يكسان دانسته‌اند، از اين رو مشهور قدما كه قائل به نفى زكات از نقدين صبى و ثبوت آن در غلات و مواشى وى بوده‌اند همين تفصيل را در خصوص مجنون نيز قائل‌اند. متأخرين نيز كه به طور مطلق، زكات را از اموال صبى نفى كرده‌اند از اموال مجنون نيز به طور مطلق نفى زكات كرده‌اند. مرحوم صاحب جواهر(قدس سره) در اين باره مى‌فرمايد:

اكثر بلكه مشهور قائلند كه حكم مجنون و طفل، يكسان است، ليكن اگر اجماعى در كار نباشد اثبات اين امر مشكل است ؛ چرا كه دليل قابل اعتنايى بر اين تساوى وجود ندارد جز پاره‌اى ادعاهاى بى دليل كه فقيه نبايد بدان تكيه كند. (١)

برخى خواسته‌اند اين تساوى و همسانى در حكم را از طريق استقراء اثبات كنند با اين بيان كه در ابواب گوناگون فقه مشاهده مى‌شود كه صبى و مجنون در عدم تكليف مشتركند.

ليكن اين استقراء اولاً تام نيست، ثانياً درست نيز نيست؛ زيرا در احكام وضعى چنين نيست كه هر حكمى كه براى صبى وجود داشته باشد همان حكم براى

(١) جواهر الكلام، ج١٥، ص٢٨.