فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - درسنامه فقه كتاب زكات (٣) درس خارج فقه سيد محمود هاشمى شاهرودى
مرور حول در آن شرط است، آيا ميزان تعلق زكات به اين گونه اموال، عاقل بودن مالك در تمام سال است به طورى كه اگر در بخشى از سال مبتلا به جنون شد حول منقطع مىشود و پس از افاقه و رفع جنون بايد مبدأ حول مجدداً حساب شود ؟
از كلمات فقها بر مىآيد كه در اين مسأله چهار قول وجود دارد كه مرحوم سيد در متن به دو قول از اين اقوال اشاره كرده است:
قول نخست: شرط تعلق زكات، عاقل بودن مالك در تمام انات حول است كه در نتيجه نه تنها مجنون ادوارى مشمول حكم وجوب زكات قرار نمىگيرد، بلكه حتى اگر كسى يك ساعت و يا يك لحظه در طول سال مجنون گردد نيز سال منقطع گشته و زكات منتفى مىشود. اگر چه مشهور محشين بر عروه و متأخرين اين قول را اختيار نمودهاند ليكن مرحوم سيد از اين قول تعبير به «قيل» فرموده و بر آن اشكال كرده است.
قول دوم: مختار مرحوم سيد است و مفاد آن اين است كه اگر چه مجنون ادوارى ملحق به مجنون اطباقى است، ليكن مراتب پايينتر جنون مانند جنون ساعتى و آنى لطمهاى به ثبوت زكات نمىرساند؛ چرا كه در اين حالات صدق نمىكند كه «شخص در تمام سال عاقل نبوده است».
قول سوم: ايشان صريحاً متعرض اين قول نشده ليكن شايد بتوان گفت كه با عبارت «ولو ادواراً» به آن اشاره و آن را نفى كردهاند. مفاد اين قول تفصيل ميان مجنون اطباقى و مجنون ادوارى است، بدين بيان كه ميزان در نفى زكات از مال مجنون، جنون اطباقى در تمام طول سال است. بنابراين در مال مجنون ادوارى و به طريق اولى در مال كسى كه تنها يكى دو ساعت در سال مجنون گردد زكات ثابت است.
مرحوم آية اللّه خويى اين قول را به بعضى اكابر نسبت دادهاند، قائل صريح به اين قول مرحوم صاحب مدارك است و ما با مراجعه به كتب قدما كس ديگرى را