عجيب است! شايد بسيارى فكرش را هم نتوانند بكنند . ولى ايشان انجام داده است. درفتوا هم خيلى اهل احتياط بود. شايد سرّ اين كه مرجعيت ايشان زياد گسترش نيافت همين احتياطهاى زياد بود. با اين كه از نظر فضل علمى و سابقه حوزوى درجه بالايى را داشتند.

فقه اهل بيت : به نظر مى‌رسد بتوان تا حدودى ميان مرحوم آقا سيد احمد خوانسارى از نظر تقدس و علميت با مرحوم مقدس اردبيلى مشابهت هايى ديد. به نظر شما اگر اين سخن درست باشد اين مشابهت در ويژگى هاى فقهى هم هست؟

استاد لنگرودى: البته ايشان از جهاتى مشابه مرحوم اردبيلى است. در فقه هم تاحدودى اين مشابهت هست. ايشان هم، مانند مرحوم اردبيلى روحيه نقّادى درمسائل را دارد.وقتى جامع المدارك را با مجمع الفائدة و البرهان مقايسه كنيد همان دقت هاى عقلى و برهان را اينجا نيز ملاحظه مى‌كنيد كه البته اين روش درنهايت به دورى ازجنبه هاى عرفى فقه منتهى مى‌گردد. درحالى كه در فقه بايد به جنبه هاى عرفى بيش از عقلى توجه كرد. لذا برخى معتقدند اعلم كسى است كه عرفيات او قوى تر از ديگران باشد.

ولى مبناى مرحوم خوانسارى در عمل به روايات با اردبيلى فرق دارد. ايشان روايت معتبر را قابل استناد مى‌داند و صحت سند را لازم نمى‌داند. ولى مقدس اردبيلى معتقد است بايد روايت، صحيح السند باشد تا بدان استناد نمود.

نكته ديگر اين كه مرحوم خوانسارى درجامع المدارك با همه نقد و بررسيهايى كه مى‌كند در پايان نظر نمى‌دهد و به يك جمع بندى نمى‌رسد؛ هر چند آنجا كه مى‌گويد:«يمكن أن يقال» درحقيقت نظريه خود او است؛