٢. تمام فقها بازى با شطرنج را از كسبهاى حرام دانسته اند و اين بحث را در آنجا متعرض شده اند. شايد بتوان گفت: بازى بدون برد و باخت چون كسب نيست مقصود فقهاى صدر اول نبوده است، زيرا آنان بازى با شطرنج را از آن رو كه از مصاديق كسب دانسته اند فتوا به حرمت داده اند.

مفهوم لغوى قمار

از جمله مطالب سودمند و لازم در اين بحث، بررسى معناى قمار در كتابهاى فرهنگ است، زيرا فقها در توسعه و حد مفهوم قمار و برخى از موارد آن اختلاف دارند. صاحب معجم مقاييس اللغه در مفهوم قمار گروگذارى را شرط مى‌داند، زيرا پس از بيان اين كه ماده (قمر) به معناى سفى دى هر چيزى است برخى قمار را از اين ماده ندانسته اند و برخى ديگر از آن جهت كه شخص مقامر همانند ماه در حال خود آرام آرام كم و يا زياد مى‌كند از اين ماده دانسته اند:

القاف والميم والراء اصل صحيح يدل على بياض فى شى ثم يفرع منه... والقمار من المقامره فقال قوم: هو شاذعن الاصل الذى ذكرناه وقال آخرون بل هو منه وذلك ان المقامر يزيد ماله وينقص ولايبقى على حال. (١٦)

علامه فيومى قمار به فتح قاف را مصدر باب مفاعله دانسته است و آن را به معناى غلبه و پيروزى مى‌داند و برد و باخت را در آن شرط نمى‌كند. وقامرته قمارا من باب قاتل فقمرته قمرا... غلبته فى القمار. (١٧)

صاحب القاموس المحيط در صدق عنوان قمار، برد و باخت را قيد كرده و آن را از باب مفاعله گرفته مى‌نويسد:

(١٦)احمد بن فارس، معجم مقاييس اللغه،ج٥١، ص٢٥.
(١٧)علامه فيومى، المصباح المنير، ج٢، ص٧٠٨٥، اسماعيليان.