فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١٨ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
هرچند ظاهر عبارت او دلالت بر احتياط دارد.
شيخ مفيد(م ٤١٣ه.ق.) در مقام بيان كسبهاى حرام از خريد و فروش شطرنج نام مىبرد:
و كل ماحرمه اللّه تعالى و حظره على خلقه فلايجوز الاكتساب به... و التماثيل المجسمه و الشطرنج و النرد وما اشبه ذلك حرام، و بيعه و ابتياعه حرام. (٩)
كسب با هر چيزى كه خدا بر بندگانش حرام كرد جايز نيست. ...از جمله: مجسمه، شطرنج، نرد و همانند اينها كه حرامند و خريد و فروش آنها نيز حرام است.
سيد مرتضى(م ٤٣٦ه.ق.) در مقام پاسخ از حكم بازى با شطرنج و نرد در آغاز، آن را حرام مىشمارد، ليكن در پايان مىفرمايد:
بر وجهى بازى با اينها از نظر شيعه قبح ندارد:
اللعب بالشطرنج والنرد محرم محظور واللعب بالنرد اغلظ واعظم عقابا ولاقبحه عند الشيعه الاماميه فى اللعب بشى منهما على وجه... . (١٠) بازى با شطرنج و نرد ممنوع و حرام است و گناه بازى با نرد شديدتر است وقبحى از نظر شيعه امامى در بازى به هيچ يك از اين ها بر وجهى نيست. دور نيست مقصود سيد مرتضى از حرمت بازى با شطرنج، بازى با برد و باخت بوده و مراد وى از عدم قبح بازى با شطرنج، بازى بدون برد و باخت باشد. ابو صلاح حلبى(م ٤٤٧ه.ق.) بازى با شطرنج را مطلقا حرام دانسته است:
...عمل النرد و الشطرنج وساير آلات القمار واللعب بها. (١١)
از جمله محرمات ساختن نرد و شطرنج و ديگر وسايل قمار و بازى با آنها است.
(٩)شيخ مفيد، المقنعه، ص٥٨٧٧، موسسه نشر اسلامى.
(١٠)سيد مرتضى، رسائل شريف مرتضى، مجموعه اولى، ص٢٩٥٢، دارالقرآن.
(١١)ابوصلاح حلبى، الكافى، ص٢٨٠، مكتبه الامام اميرالمومنين.