در اين نوشته بحث آخر را پى مى‌گيريم و مباحث ديگر در جاى خود شايسته گفتگو است و در آثار فقهى مورد بحث قرار مى‌گيرند. اگرچه آن موارد در اين بحث نيز تاثير دارند ليكن از قلمرو اين نوشته خارج مى‌باشند.

نگاهى به ديدگاه فقهاى صدر اول

پس از روشن شدن مدعا و تبيين محل بحث شايسته است نگاهى گذرا به نظرات فقهاى پيشين داشته باشيم زيرا آشنايى با ديدگاه صاحب نظران در هر مساله علمى سودمند است به ويژه در مطالب فقهى كه جزء دانشهاى نقلى و تتبعى به شمار مى‌آيد چون اجماع و اتفاق فقها از جمله منابع استنباط و استخراج احكام شرعى محسوب مى‌گردد خصوصا اجماع و توافق عالمان صدر اول كه روزگار آنان با عصر ائمه معصومين(ع) نزديك بوده است و كلمات آنها با كلام معصوم(ع) كه مهمترين منبع احكام فقهى است مطابقت پيدا مى‌كند.

شيخ صدوق(م ٣٨١ ه.ق.) پس از بيان اختلاف روايات در مورد نهى از شطرنج، احتياط را ترجيح مى‌دهد:

و اعلم ان الشطرنج قد روى فيه نهى و اطلاق... فالصواب و الاحتياط فى ذلك نهى النفس عنه و اللعب به ذنب. (٨)

درباره شطرنج دو دسته حديث وارد شده: برخى نهى و برخى ديگر از آن نهى نكرده است...

پس حق و احتياط در اين مورد خوددارى از آن است. و بازى با آن گناه مى‌باشد ممكن است در استفاده احتياط اصطلاحى از كلام شيخ صدوق، اشكال شود.

(٨)شيخ صدوق، المقنع، ص ٤٥٧، موسسه امام هادى.