فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٩ - شيوه هاى دست يابى به فتواى قدما احمد مبلغى
تهذيب
١. آيا تهذيب يك كتاب فتوائى است؟
شايد براى بسيارى تهذيب به خاطر صبغه چشمگير روايتگرى، بيگانه با عالم فتوا به نظر آيد ولى واقعيت اين است فقيهان بسيارى بخشى از فتاواى شيخ را از همين كتاب برگرفتهاند (٢٥) گرچه بايد اذعان نمود بيشتر به بعد روايتگرى كتاب توجه كرده اند تا به جنبه فتوائى آن. مىتوان اين كتاب را به دو دليل كتابى متضمن فتاوى به حساب آورد:
دليل اول: تهذيب شرحى است كه در مستدل سازى آراء متن، بى طرف نمىماند تهذيب با اين هدف تدوين شده است كه به ذكر ادله احكامىبپردازد كه مفيد در مقنعه ارائه كرده است ولى آيا تنها به ذكر اين ادله پرداخته، يا نظر خويش را نيز نسبت به آنها آشكار كرده است؟ شواهد سه گانه اى فرض دوم را ثابت مىكنند:
١ . مقدمه كتاب؛ شيخ در مقدمه از اتخاذ موضع در برابر ادله سخن به ميان آورده است به اين صورت: آنجا كه دليل بودن يك روايت را براى راى مفيد نمىپسندد به تاويل آن دست مىزند و روايت را حمل بر معناى ديگرى مىكند.
٢ . نام كتاب، نام تهذيب الاحكام از رويكرد شيخ در اين كتاب به مشخص كردن آراى مورد قبول در نظر خويش حكايت مىكند.
٣. مطالعه كتاب، جاى جاى تهذيب گواهى روشن بر اين واقعيت است كه شيخ دست و پاى خويش را در مواجهه با آراى مفيد نبسته است او ضمن پايبندى به ذكر و بسط دلايل آراى مفيد در مواردى كه راى خود را با اعتقاد نگارنده مقنعه ناسازگار مىيابد سكوت را مىشكند و به تاويل يا تخصيص روايات همت مىگمارد.
(٢٥)حقدائق، ج ٢، ص ٢٩٨ ،٤١٢، ج ٣ ، ص ٣٦ ،١٢٦،