در صورت عذر تاخير اخذ به شفع و عدم قدرت بر آن: ظاهر اين است كه در صورت جهل به فوريت حق اخذ به شفع و عدم تقصير در اخذ مسأله، تواند اخذ به شفع كرد. هر چند مدت متمادى شده باشد و بايع فوت شده باشد. و لكن گاه است كه امر منجر به مرافعه شود، و به مقتضاى آن بايد معمول داشت.

٧٤: سؤال:

هر گاه زيد در زمين سراشيب حصارى داشته باشد و عمرو نيز در ما فوق حصار مزبور يك قطعه زمين داشته. و از قديم الايام آب برف و باران زمين مزبور مع ما فوق آن از ساحت در گشا و راه حصار مزبور مىگذشته و به دره مىرسيد. حال زيد صاحب حصار را مىرسد كه در ساحت مزبور احداث عمارت نموده مانع از مرور آبهاى مزبوره بشود يا نه؟-؟ و هم چنين عمرو و صاحب زمين را مىرسد كه بعد از تعمير زمين مزبور ساحت مذكور را مصب ماء الميزاب و مطرح الثلج قرار دهد به قوت حق الممر قديم يا نه؟-؟.

جواب:

طريقۀ مستمر قديم كه بلا منازع بوده نمىتوان بر هم زد بدون حجت شرعيه.

و زيد را نمىرسد كه مانع جريان آب زمين عمرو شود. و ليكن عمرو هم به قدر حاجت همان مجرا استحقاق دارد و علاوه بر آن تصرف نمىتواند كرد. و شكى نيست كه مصرف جريان آب باران از پشت بام و انداختن برف در زمين، بيشتر است از تصرف سابق. چون در آن وقت كه زمين عمرو عمارت نبود قدرى آب باران و برف به تدريج بر زمين فرو مىرفت و قدرى جارى مىشد به ساحت زيد، و الحال اكثر آن برف و بارانها به ساحت زيد مىآيد. پس زيد مانع آن زيادتى تصرف، مىتواند شد.

٧٥: سؤال:

هر گاه ريشۀ درخت باغ زيد از زير زمين به زمين عمرو بروز نموده در زمين عمرو نهالى از آن ريشه سبز شود. آيا نهال مزبور از زيد است يا عمرو؟-؟ و عمر را مىرسد كه ريشۀ مزبوره را قطع كند مثل شاخ يا نه؟-؟.

جواب:

نهال مال زيد است و لكن عمرو را مىرسد كه بگويد كه نهال را ازاله كن.

بلكه مىتواند بگويد اين ريشه را هم قطع كن. و اگر او نكند، خود هم مىتواند كرد.

٧٦: سؤال:

آب انبارى كه وقف عام است كسى در وقت تنگابى از قناتى- كه بعض آن وقف، و بعض آن خالصه، و مالك قدرى از آن صغير، و بعضى كبير، و بعضى غايب [اند]-