جامع الشتات في أجوبة السؤالات - القمّي، الميرزا أبو القاسم - الصفحة ١٦٤ - مقدمه سوم بدان كه معنى ربا «معاملۀ مثلين است در مكيل و موزون با تفاضل»

تعمير و مثل آن.

و حريم آن خانۀ وسط هم راه آمد و شد است و محل ريختن خاكروبه و سماد و امثال آن. و خواه قايل باشيم به اين كه اصل در حريم ملك ملكيت است- چنانكه اظهر است- و يا به مجرد اولويت، صاحبان حريم منع از تصرف غير مىتوانند كرد، و چون مفروض اين است كه منتهاى ديوار جديد در محل حريم ديوار خانههاى طرفين واقع شده پس صاحبان خانههاى طرفين را مىرسد ازالۀ ديوار خانه از آن محل حريم. و اما تمسك صاحب خانۀ وسط به مانع نشدن آنها از ديوار كشيدن پس آن نه دليل عدم استحقاق آنها است و نه دليل رضا شدن به عنوان عاريه، و بر فرضى كه ثابت شود كه به عنوان عاريه راضى شدهاند كه ديوار بكشد، [باز] هم از براى آنها هست اين كه بگويند ديوار را ازاله كن. اما بايد غرامت ارش را بكشند.

٦٥: سؤال:

هر گاه كسى آسيايى دارد كه به نهر شخصى ديگر داير است. و الحال آن شخص مىگويد من آب خود را از نهر ديگر مىبرم به مزارع خود. و به اين سبب آسيا معطل مىشود. آيا مىتواند ببرد يا نه؟-؟ و بر فرضى كه نتواند ببرد، آيا در صورتى كه اطفال و غير اطفال در زير آسيا سنگ مىريزند و موجب بيرون رفتن [آب] مىشود و مالك آب متضرر مىشود، مالك آب مىتواند الزام كند صاحب آسيا را كه ممر اطفال را سد كن و رفع ضرر از من بكن يا نه؟-؟.

جواب:

اما از مسألۀ اولى: پس هر گاه صاحب آسيا معلوم است كه بر غير وجه لازمى ساخته باشد- مثل اين كه به عنوان عاريه ساخته است، و ماذون شده از مالك آب كه در آنجا آسيايى بسازد و بر وجه لازمى مثل صلح يا غير آن مستحق اين معنى نشده- پس ظاهر جواز بردن آب است. و لكن در صورت عاريه غرامت ارش و نقصان آسيا را بايد بكشد. و هر گاه معلوم باشد كه بر وجه لازمى مستحق آن شده مثل صلح و غيره نمىتواند آب را بگرداند.

و هر گاه حال مجهول باشد پس در اين صورت يا اين است كه هيچ كدام ادعاى حق و بطلان آسيا را نمىكنند- مثل اين كه صاحب آسيا مىگويد كه من اين آسيا را از ميراث پدر دارم و وقتى به من رسيده به اين آب داير بوده و نمىدانم كه علت استحقاق چه چيز است.