ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٣٤ - فصل دوم - اقسام نظم

خطبه‌ها زياد به كار مى‌رود.

وجه دوازدهم ابهام: ابهام اين است كه براى لفظ دو معناى ظاهرى و تأويلى باشد و به ذهن شنونده معناى ظاهرى متبادر شود در حالتى كه مقصود معناى تأويلى لفظ باشد. مانند سخن خداوند متعال: «وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ» [١].

وجه سيزدهم مراعات نظير: مراعات نظير، عبارت است از جمع كردن امورى كه با يكديگر موازنه و تناسب داشته باشند مانند سخن حضرت على (ع):

«سپاس خداوندى را كه از رحمت او نااميدى نيست از نعمتهاى او كسى بى‌بهره و از مغفرت او كسى مأيوس نيست» [٢].

وجه چهاردهم مدح موجّه: مدح موجّه آن است كه ممدوح را به چيزى مدح كنى كه اقتضاى آن مدح، مدح ديگرى باشد مانند مدح متنبّى براى سيف الدوله:

«آن قدر جانها را در ميدان كارزار از دشمن گرفتى كه اگر آنها را براى خود نگه مى‌داشتى بايد دنيا به جاودانى تو تبريك مى‌گفت».

شاعر ابتدا ممدوح را به شجاعت و در پايان وى را به بلندى مرتبه مدح كرده است‌ [٣].

وجه پانزدهم احتمال دو ضدّ: احتمال دو ضدّ اين است كه سخن به نسبت مساوى احتمال مدح يا ذم را داشته باشد. مانند اين كه در مورد يك چشم گفته شود: «كاش هر دو چشمش مساوى مى‌بود»

[٢] الحمد للّه غير مقنوط من رحمته و لا مخلوّ من نعمته و لا مأيوس من مغفرته.

[٣] لازمه گرفتن جانهاى زياد از دشمن اين بوده است كه شاعر مدح ديگرى كه جاويدان ماندن در دنياست بياورد. مترجم‌