منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة - هاشمى خويى، ميرزا حبيب الله - الصفحة ١٩٣ - الفصل الثالث من عهده

مدان، زيرا در اين صورت مردان درست و خوشرفتار بخدمت كردن و درستى بى‌رغبت مى‌شوند و مردان بدكار و نادرست ببد كردارى تشويق و وادار مى‌گردند، هر يك از اين دو را بپاداش كارشان كه خود براى خود خواسته‌اند برسان.

١٧- بايد رعيّت را بخود خوشبين و اميدوار كنى و بهترين راهش اينست كه به آنها احسان كنى و بار هزينه و مخارج آنها را تا مى‌توانى سبك كنى و آنها را به چيزى كه در عهده آنها نيست بزور وادار نكنى، در اين زمينه طبعا تو هم برعيّت خوشبين خواهى شد و خوشبينى تو به آنها رنج و اندوه فراوان و دنباله دارى را از دوشت بر مى‌دارد.

١٨- نسبت بهر كس پيش تو آزمايش خوب داده بايد خوشبين باشى و هر كس آزمايش بد داده باو بدبين باش.

١٩- روش نيكى كه پيشروان و رهبران نخست اين امّت بكار زده‌اند و با آن توده را بهم پيوسته‌اند و كار رعيّت را اصلاح كرده‌اند نقض مكن و روش تازه و بدى كه باين دستورات نيك گذشته لطمه مى‌زند پديد مياور تا آنانكه روشهاى نيك را گذاشته اجر برند و تو و بال نقض آنرا بگردن بگيرى.

٢٠- در باره دستورات اصلاحى كشور و اداره كارهاى مردم كه پيش از تو بوده است با دانشمندان مطّلع بسيار گفتگو كن و با فرزانگان خير خواه بسيار انجمن نما.

الفصل الثالث من عهده ٧‌

و اعلم أنّ الرّعيّة طبقات لا يصلح بعضها إلّا ببعض، و لا غنى ببعضها عن بعض، فمنها جنود اللّه، و منها كتاب العامّة و الخاصّة و منها قضاة العدل، و منها عمّال الإنصاف و الرّفق، و منها أهل الجزية و الخراج من أهل الذّمّة و مسلمة النّاس، و منها التّجّار و أهل‌