رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٧٤٤ - شرايط قاتل
صورت كشتن شخصى كه جراحت وارد كرده توسط ولى مقتول بعد از ردّ نصف ديه بعيد است.
(مسأله ٣٢٦٤) اگر دستان كسى را ببندند، سپس او را در بين درّندهها بيندازد به گمان اينكه آنها غالباً مىدرّند يا با اين كار قصد كشتن او را داشته باشد، بعد درّندهها او را بدرّند، در اين صورت بر او قصاص است. امّا اگر او را در جايى بيندازد كه احتمال دريدن نيست و قصد كشتن هم نداشته باشد، آنگاه درّندهها بطور اتفاقى او را بدرند، در اين فرض، ظاهراً قصاص نيست وفقط ديه برعهده اوست.
(مسأله ٣٢٦٥) اگر چاهى را حفر كند وشخص ديگرى با هُل دادن نفر ديگرى داخل آن بيفتد و بميرد در اين صورت قاتل كسى است كه هُل داده، نه آنكه چاه را حفركرده است.
(مسأله ٣٢٦٦) اگر شخصى كسى را نگه دارد وديگرى او را بكشد، قاتل كشته مىشود، امّا نگه دارنده بعد از زدن به دو طرف بدنش، به زندان ابد انداخته مىشود تا بميرد، البته در هر سال پنجاه تازيانه به اومى زنند. چنان چه گروهى بر كشتن شخصى شركت داشته باشند، به اين ترتيب كه يكى از آنها او را نگه دارد وديگرى بكشد وشخص سوّم نظاره گر او باشد، قاتل قصاص مىشود ونگه دارنده به زندان ابد مىافتد تا بميرد وچشمان نظاره گر درآورده مىشود.
(مسأله ٣٢٦٧) اگر به ديگرى براى كشتن شخصى دستور دهد، بعد او آن شخص را بكشد، قاتل قصاص مىشود ودستوردهنده به زندان ابد مىافتد تا بميرد. ولى اگر او را به كشتن طرف مجبور كرده باشد، چنان چه مورد تهديد كمتر از كشتن باشد، بدون شك كشتن او جايز نيست و اگر در چنين حالتى او را بكشد قصاص مىشود وشخص مجبوركننده به زندان ابد مىافتد. ولى اگر مورد تهديد، كشتن باشد، يعنى اگر آن شخص را نكشد خودش را خواهد كشت، در اين فرض، نظر مشهور اين است كه قاتل قصاص مىشود و مجبور كننده به زندان ابد مىافتد، امّا اين نظر از اشكال خالى نبوده، بلكه ممنوع است و ظاهر آن است كه كشتن آن شخص در اين صورت جايز است. در نتيجه شخص مجبور مخيّر است بين اينكه اقدام به كشتن خودش بكند يا آن شخص مورد نظر دستور دهنده را بكشد. بنابراين چنان چه ديگرى را بكشد قصاص نمىشود امّا ديه به گردن اوست و حكم شخص مجبوركننده همان حكم قبلى است، يعنى به زندان ابد مىافتد. اين در صورتى است كه شخص مجبور بالغ و عاقل باشد، امّا اگر شخص مجبور ديوانه يا بچه غير مميّز باشد قصاص نمىشود البته ديه برعهده عاقله بچه مىباشد وشخص مجبوركننده به زندان