رساله توضيح المسائل - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ١٦٤ - سجود
دهم: بايد سجده بر زمين وگياهانى باشد كه غالباً خوراكى وپوشاكى نباشند.
يازدهم: سجود بايد بعد از راست ايستادن از ركوع باشد.
(مسأله ٦٥٢) اگر از روى علم وعمد و به قصد جزئيت سجود به عنوان يكى از واجبات نماز پيشانى را بر جاى پست يا بلند بگذارد نماز باطل مىشود، ولى اگر به قصد زيادكردن جزء نباشد يا از روى سهو اين كار را بكند، بايد سر را از آن بردارد و بر جاى مساوى بگذارد ونماز صحيح است. اگرپيشانى را بر جاى بلند يا پستى بگذارد كه مانع صدق سجود نباشد يا بر چيزى سجده كند كه صحيح نباشد، چنانچه با التفات به حكم شرعى و از روى عمد باشد نماز باطل است چه به قصد جزئيت نمازباشد چه نباشد و چنانچه از روى سهو باشد كشيدن پيشانى به جايى كه سجده صحيح است كفايت نمى كند، بلكه بايد دوباره بايستد سپس به سجده برود چنانچه سجده اولى باشد و اگر سجده دومى است بايد بنشيند وبعد به سجده برود.
(مسأله ٦٥٣) اگر نمازگزار پيشانى را بر زمين گذارد و مسماى سجود محقق شود ولى بى اختيار قبل از ذكر يا بعد از آن سر بردارد يك سجده حساب مىشود، در اين صورت اگر بتواند خود را كنترل كندبايد بنشيند وآرامش پيدا كند، سپس به سجده دوم برود، نماز او صحيح است و اگر نتواند خود راكنترل كند وبدون قصد واختيار دوباره به سجده برود، بايد سر را بلند كند و بنشيند وسجده دوم راانجام دهد، نماز خود را كامل كند و چيزى بر او نيست و اگر بى اختيار پيشانى را از سجده دوم بردارددر اين صورت نيز اگر بتواند خود را كنترل كند چنين كند و ظيفه را ادامه دهد نمازش صحيح است، چنانچه نتواند را كنترل كند بازهم سررا بر دارد و مىتواند نماز را ادامه دهد واعاده لازم نيست.
(مسأله ٦٥٤) اگر نتواند سجده كامل انجام دهد، بايد به مقدارى كه ممكن است خم شود و محل سجده مثلًا مهر را بالا بياورد وپيشانى را بر آن بگذارد ومواضع ديگر را بطور طبيعى انجام دهد واگراصلًا نتواند خم شود يا مقدارى كه خم مىشود عرفاً سجده بر آن صدق نمىكند، بنابراحتياط واجب بين نماز با اشاره سر يا چشم در صورت كه اشاره سر امكان ندارد و نمازى كه محل سجده را بالامى آورد جمع كند و اگر اين مقدار هم نتواند بهتر آن است كه با دست و مانند آن به سجده اشاره وباقلب نيت كند.
(مسأله ٦٥٥) اگر در پيشانى دانه و مانند آن باشد كه مانع از سجود شود، در صورتى كه تمام