تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٢٥ - سوره النبإ(٧٨) آيات ١ تا ٩
و ما ماء استفهاميه است و بجهت خفت الف آن را حذف كردهاند و نون را با ميم بدل كرده در ميم ادغام نمودهاند و معنى استفهام تفخيم شأن آن چيزى است كه از آن تساؤل كردهاند، و بعد از آن بيان شأن و تفخيم آن مىكند بقوله:
(٢)- عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ از خبر بزرگى يكديگر را سؤال ميكنند:
(٣)- الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ آن خبرى كه ايشان در آن اختلاف كنندگانند و مى- تواند بود كه عَنِ النَّبَإِ صله يَتَساءَلُونَ باشد و عَمَ متعلق بمضمر مفسر به يَتَساءَلُونَ و دال بر اين است قرائت يعقوب كه آن عمه است بهاء وقفى، و آنچه در آن اختلاف ميكردند خبر بعث است يعني جمعى از ايشان ميگويند كه قيامت هست و بتان ما را شفاعت خواهند كرد كه هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ و بعضي مطلق آن را منكرند كه إِنْ هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا و گروهى شك دارند در وقوع و لا وقوع آن كه بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها و برخي ديگر گويند كه حشر ارواح خواهد بود نه اجساد، و طايفه ديگر گويند احوال آنجا همچه احوال دنيا خواهد بود يعنى هر كه اينجا درويش يا توانگر است آنجا نيز درويش و توانگر خواهد بود، و گروهى گويند كه قيامت خواهد بود اما بهشت و دوزخ نخواهد بود، و فرقه ديگر گويند كه بهشت خواهد بود اما اكل و شرب و تمتع در آن نباشد، و در بعضى تفاسير مذكور است كه ضمير يَتَساءَلُونَ راجع بجمع مردمان است يعنى همه مردمان از بعث سؤال مىكنند اما اهل اسلام تا حسنه ايشان زياده شود و مستعد آن شوند و اما كفار تا استهزاى ايشان بيفزايد، و گويند كه متسائل عنه قرآن است كه مخبر است بر وقوع قيامت و مصدق نبوت حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم يعني او را بسحر و شعر و كهانت نسبت ميدهند و آن را قول مختلقه يا مفترى يا اساطير اولين مىگويند، و نزد جمعى ديگر نبأ عظيم نبوت حضرت خاتميت است يعني كفار ميگويند بيكديگر كه آيا محمّد پيغمبر است يا شاعر يا ساحر يا مجنون، و نزد جماعتى ديگر اختلاف در جميع اصول اسلام است كه آن اثبات صانعست و صفات ثبوتيه و سلبيه او و ملائكه و بعث و جنت و نار و رسالت و خلافت، چه نبأ معرف بلام متناول همه است، و حافظ ابو نعيم اصفهانى كه يكى از اكابر اهل سنتست روايت كرده باسناد خود از سدى كه حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله فرمود كه مراد از نبأ عظيم ولايت حضرت علي بن ابى طالب صلوات اللَّه عليه است كه خلايق را در قبور از آن سؤال كنند و هيچ ميتى نيست در شرق و غرب عالم و در بر و بحر الاكه منكر و نكير چنانچه از او از پروردگار او و پيغمبر او سؤال كنند از ولايت على بن ابي طالب صلوات اللَّه عليه نيز از او پرسند
فطوبى للمصدق بولايته و الويل للمكذب بولايته
يعنى خوشا حال آن نيكبختى كه بولايتش