تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٣ - سوره المزمل(٧٣) آيات ١ تا ٩
و ببايد دانست كه حق سبحانه چون ختم سورة الجن نمود بذكر رسل افتتاح اين سوره كرد بذكر خاتم رسل صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و فرمود كه:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ آوردهاند كه حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در مبدء اسلام كه نماز گذاردى به گليمي خود را پوشيده داشتى، و از خديجه كبرى- رضى اللَّه عنها- مرويست كه آن مثل چادر شبى بود چهارده ذرع نصفى بر بالاى ما بودى و نصفى رسول پوشيدى و نماز گذارى و از عايشه نيز نقلست كه آن قطيفه بود چهارده گز كه نيمى از آن بر من بود و در زير آن خواب مىكردم و نصفى ديگر بر آن حضرت بود و آن جناب بنماز مشغول ميشد از او پرسيدند كه آن از چه چيز بود گفت كه
(و اللَّه ما كان خزا و لا قزا و لا مرغزا و لا أبريسما و لا صوفا و لكن كان سداه شعرا و لحمته و برا)
بخداى كه آن خز و كج نبود و نه از موى نازك كه در زير موى سطبر ميباشد و نه از ابريشم بلكه تار آن از موى بز بود و پود آن از موى شتر و در اثناى نماز شب جبرئيل عليه السّلام آمد و اين آيه آورد كه:
(١)- يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ اى گليم بر خود پيچيده.
(٢)- قُمِ اللَّيْلَ برخيز در شب بنماز تهجد يعنى مداومت و مواظبت نماى بر آن و بسبب استراحت و دعت نفس ترك آن مكن، و بعضى گفتهاند كه آن حضرت در خواب بود كه جبرئيل اين وحى را باو آورد و در روايتى ديگر از خديجه- رضى اللَّه عنها- منقولست كه اول بار كه حق سبحانه اراده فرمود كه وحى بآن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نازل سازد امر نمود بجبرئيل كه بصورت اصلى نزد حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم رود جبرئيل بآنصورت در غار حرا خود را باو نمود آن حضرت چون جبرئيل را بآن هيئت مهيب و صورت عجيب بديد بترسيد و آن جناب ترسان و لرزان بخانه آمد و گفت قطيفه بر سر من اندازيد و چون در زير آن رفت و بخسبيد اين سوره بر او نازل گشت پس بنا بر قول اول تسمية آن حضرت باين اسم بر وجه تحسين باشد يعنى باين فعل كه مشغولى مواظبت نماى و بنا بر وجه اخير بر سبيل تهجين يعنى اختيار تهجد كن بر هجود و تشمر بر تزمل براى عبادت معبود، و گويند كه در اول حال كه وحى باو ميآمد خود را در زير جامه پنهان ميكرد و آن را بر خود ميپيچيد از كثرت فزع و خوف و بجهت اين بخطاب يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ و يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ مخاطب گشت و بعد از آنكه بجبرئيل انس گرفت بخطاب يا أَيُّهَا النَّبِيُ و يا أَيُّهَا الرَّسُولُ مخاطب ميشد، و از عكرمه مرويست كه تزمل بمعنى تحمل اعباء نبوتست مأخوذ از تزمل الزمل اذا تحمل الحمل، يعنى اى بردارنده بار نبوت برخيز در شب براى اطاعت و عبادت حضرت عزت.