و بيرون كنيد ايشان را مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ‌ از آنجا كه شما را بيرون كرده‌اند يعنى مكه و حضرت رسالت اجراء اين حكم فرمود در روز فتح مكه بكسى كه اسلام نياورد وَ الْفِتْنَةُ و شرك آوردن ايشان در حرم و صد ايشان شما را از آن‌ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ‌ سخت‌تر است بر ايشان از كشتن شما ايشان را در حرم يا محنتى كه ايشان بآن مفتتن ميشوند مانند اخراج از وطن اصعب است از قتل بجهت دوام تعب و محنت و تألم نفس بآن‌ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ‌ و مقاتله مكنيد با كافران‌ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌ نزديك مسجد الحرام مراد همه حرم است‌ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ‌ تا وقتى كه ايشان كار زار كنند با شما فِيهِ‌ در حرم و هتك حرمت آن كنند يعنى شما افتتاح مكنيد بقتال ايشان و هتك حرمت مسجد الحرام‌ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ‌ پس اگر ايشان ابتداى قتال كنند با شما فَاقْتُلُوهُمْ‌ پس بكشيد ايشان را و از آن باك مداريد كه ايشان حرمت حرم بر طرف نهاده‌اند و ابواب مقاتله بر شما گشاده و هتك حرمت حرم كرده‌ كَذلِكَ‌ مانند اينست‌ جَزاءُ الْكافِرِينَ‌ پاداش كافران پس بكنيد با ايشان آنچه ايشان مى‌كنند با شما فَإِنِ انْتَهَوْا پس اگر باز ايستند از كفر و معاصى‌ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ پس بدرستى كه خداى تعالى آمرزنده است گناهانى را كه در زمان كفر مرتكب شده‌اند رَحِيمٌ‌ مهربانست كه ببركت اسلام ايشان را بدار السلام رساند (در كنز العرفان) گفته كه اين آيه ناسخ هر آيتى است كه امر است بموادعه يا از كف از قتال مانند قوله ودع اذا هم و قوله‌ لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ‌ و امثال آن زيرا كه حيث از براى مكان است و معنى اين كه (اى مكان ادركتموهم من حل او حرم) و قبل از اين قتال در حرم حرام بوده بعد از آن منسوخ شد باين آيه و امثال آن و قوله‌ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ‌ يعنى از مكه چه ايشان اخراج رسول كردند و جماعت مسلمانان از حرم و همچنين صدايشان نمودند از دخول حرم در عام حديبيه پس جناحى و اثمى در اخراج ايشان نيست زيرا كه بادى اظلم است و در آيه دليل است بر وجوب اخراج كفار از زمين مكه كقوله‌ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ و سنت نيز بر اين وارد شده و هو

قوله ع‌ لا يجتمع فى جزيرة العرب دينان‌

و نيز دلالتست در آن بر قبول توبه قاتل بعمد زيرا كه در او بيان فرموده كه قبول توبه مشرك ميفرمايد و شرك اعظم از قتل است بعد از آن غايت وجوب قتال را بيان ميكند بقوله‌ وَ قاتِلُوهُمْ‌ و قتال كنيد با مشركان‌ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ آن غايت كه فتنه نباشد يعنى اثر شرك نماند كه موجب فتنه است‌