بر وجه عموم است باين معنى است كه حقتعالى تغليب مخاطبين كرده بر غائبين پس كسانى كه در حين نزول نبوده‌اند در حكم حضورند و ح لازم نيايد كه خطاب تعلق بمعدوم صرف گرفته باشد و مجانين و اطفال از اين حكم مستثنى‌اند بجهة رفع تكليف از ايشان حاصل كه حقتعالى ميفرمايد كه اى جميع مردمان از ذكور و اناث و مؤمن و كافر كه ارباب عقوليد پرستش كنيد بر وجه اخلاص آفريدگار و پروردگار خود را الَّذِي‌ آن خداوندى كه بقدرت كامله و حكمت بالغه‌ خَلَقَكُمْ‌ بيافريد و از كتم عدم بوجود آورد شما را وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ‌ و آن كسانى را كه بودند پيش از شما از آبا و اجداد شما و غير آن اسم موصول با صله صفتى است جارى بر او سبحانه براى تعظيم و تعليل و محتمل است كه براى تقييد و توضيح باشد اگر خطاب مخصوص بمشركين باشد و مراد برب اعم از رب حقيقى است و الهه كه اهل شرك تسميه آنها كرده‌اند بارباب چه ايشان معتقد بدو ربوبية بودند يكى ربوبية حق تعالى و ديگرى ربوبية الهه خود بجهة اين عبادت هر دو ميكردند پس حق سبحانه مى‌فرمايد كه پروردگار حقيقى خود را پرستش كنيد كه خالق شما و جميع كسانيست كه پيش از شما بوده‌اند نه آنان كه بزعم باطل خود ايشان را ارباب نام نهاده‌ايد و بر آفريدن هيچ چيز قادر نيستند و خلق بمعنى ايجاد شي‌ء است بر تقدير و استوا و اصل آن تقدير است يقال (خلق النعل اذا قدرها و سويها بالمقياس) و قوله‌ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ‌ متناول جميع آنها است كه مقدم بر مخاطبين بوده‌اند و منصوب المحل است معطوف بر ضمير منصوب در خلقكم و اخراج اين جمله در مخرج آن چيزى است كه مقرر است نزد اهل شرك بجهة اعتراف ايشان بآنكه خالق همه حقتعالى است كما قال‌ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ‌ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ‌ و يا بجهة تمكن ايشان از علم بادنى تأملى پس خلاصه كلام آنست كه چون شما مقريد بآنكه او سبحانه پروردگار و خالق همه شما است و كسانى كه قبل از شما بوده‌اند پس او را پرستش كنيد نه غير او را لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‌ شايد كه شما بپرهيزيد از عذاب و محترز شويد از عقبات عقاب يعنى بر اميد تقوى و نجات باشيد اينجمله حال است از ضمير اعبدوا كانه قال (اعبدوا ربكم راجين ان تنخرطوا فى سلك المتقين الفائزين بالهدى و الفلاح المستوجبين لجوار اللَّه تعالى) يعنى عبادة خداى خود كنيد در حالتى كه اميدوار باشيد بآنكه داخل شويد در سلك متقيان كه فايزند بهداية و رستگارى و مستحق جوار خدا و قرب مرتبه نزد حضرت حقتعالى پس او سبحانه باين تنبيه بندگان كرده بر آنكه تقوى منتهاى درجه سالكينست چه آن تبريست از ما سوى و توجه تام بحضرت مولى و اشعار نموده بر آنكه سزاوار آنست كه عابد بعبادة خود مغتر نشود و پيوسته با خوف و رجا باشد تا بجهت خوف حرص او در عبادة بيشتر شود و روز بروز