تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٠٤ - سوره البقرة(٢) آيات ٦٠ تا ٦٩
در دين باطل سلوك كردند و مراد بمن موصول در مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ طوايف اربعه مذكوره است يعنى بدرستى كه اهل نفاق و يهود و نصارى و صابئان هر كدام كه ايمان آرند باخلاص تمام بخدا و صفات سلبيه و ثبوتيه او و يا آنكه مراد ثلثه اخيرهاند و قوله و الذين آمنوا كسانى كه باخلاص متديناند بدين اسلام و گرويدهاند بمحمد ص و آنان كه از يهود و نصارى و صابئان بآن حضرت و بمقتضاى شرع او عمل ميكنند وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ و گرويدهاند بروز باز پسين كه قيامتست و متعلقات آن وَ عَمِلَ صالِحاً و گردهاند كارهاى شايسته و تسميه قيامة بيوم الآخر جهت آنست كه از پس آن شب نباشد تا در عقب آن روزى ديگر باشد فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ پس مر ايشان راست مزد ايمان و عمل صالح ايشان عِنْدَ رَبِّهِمْ نزد پروردگار ايشان كه بر آن موعود شدهاند وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ و ترسى نباشد بر ايشان هنگامى كه كفار خايف باشند از عقاب وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ و نباشند كه اندوهگين شوند بفوت و نقص مجازات در وقتى كه اندوهناك باشند مقصران بتضييع عمر و تفويت ثواب و يا آنكه هيچ خوفى نيست بر ايشان از كباير زيرا كه حقتعالى آن را بيامرزد و هيچ اندوهى نيست بر ايشان از صغاير زيرا كه حقتعالى آن را باز پوشد و يا خائف نخواهند بود در عقبى و محزون نخواهند شد در دنيا بدانكه من مبتدا است و خبر آن فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ و جمله خبر ان و رابطه ضمير محذوفست و تقدير اينكه (من الذين امنوا منهم) و يا بدلست از اسم (ان) و خبر آن فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ و ايراد فا بجهت آنست كه مبتدا متضمن معنى شرط است و سيبويه منع دخول فا كرده در خبر ان زيرا كه ان در شرطيه داخل نميشود و قول او مردود است بكريمه إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ و در مجمع آورده كه بعضى برانند كه مراد به الذين آمنوا كسانى بودند كه بعيسى گرويدند و يهود و نصارى و صابى نشدند و انتظار خروج حضرت خاتم الانبياء ص مى كشيدند و چون آن حضرت مبعوث شد بوى گرويدند و نزد جمعى ديگر ايشان طلاب دين بودند كه از جمله ايشان حبيب نجار است و زيد بن عمرو بن نفيل و ورقه بن نوفل و ابو ذر غفارى و سلمان فارسى و بحيره راهب و وفد نجاشى كه ايمان آوردند بحضرت رسالت ص قبل از مبعث و بعضى از ايشان بشرف ملازمت آن حضرت رسيدند و بعضى اين آرزو را بخاك بردند بعضى گويند اينها مؤمنان امم ماضيهاند و بعضى گويند مؤمنان اين امت و سدى بر آنست كه مراد سلمان فارسيست و جمعى از نصارى كه سلمان بدست ايشان نصرانى شده بود قبل از مبعث و ايشان او را خبر داده بودند كه زود باشد كه پيغمبر آخر الزمان مبعوث شود و چون مبعوث گشت همه باو ايمان آوردند و قوله مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ