تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٠١ - سوره البقرة(٢) آيات ٢٠ تا ٢٩
تشبيه آن فرمود ببرق كه بسبب كثرة لمعان نزديك باشد كه ديدهاى اصحاب صيب را بربايد و غالب شود بر نور آن و هر گاه كه برق كثرت غنايم و ظفر درخشان ميشد مسارعت مينمودند بآن و دين اسلام را ميپسنديدند و وقتى كه شدتى و محنتى بمؤمنان ميرسيد متحير ميشدند و توقف ميكردند حق تعالى آن حالت ايشان را مشبه ساخت بحال اهل باران كه چون برق لامع ميشود شروع در رفتن مينمايند و چون لمعان او بر طرف شود توقف كنند و بعد از آن فرمود كه هم چنان كه خداى تعالى قادر است بر اذهاب سمع و بصر اصحاب باران برعد و برق همچنين قادر است بر آن كه سمع و بصر منافقان را بسبب كفر و نفاق ايشان ببرد چه آنكه قوت سامعه را در استماع آيات بينه و قوت باصره را در ديدن معجزات ظاهره استعمال نميكنند پس مستحق و سزاوار اين عقوبت باشند از عبد اللَّه عباس روايت است كه مراد باين آيه آن منافقانند كه اول يهود بودند و چون فتح بدر روى نمود شاد شدند و گفتند اين محمد (ص) آن محمد (ص) است كه مانعت و صفت او را در تورية خواندهايم و دانستهايم كه پيغمبر (ص) آخر الزمانست (ص) و چون در احد شكست بر مسلمانان واقع شد بجهت عدم ثبات و خلاف امر پيغمبر (ص) مرتد شدند و برگشتند و از صادق عليه السّلام روايتست كه رسول (ص) فرمود كه اى على مؤمن را سه علامت باشد نماز و روزه و زكاة و منافق را سه صفت كذب در قول و خلف در وعده و خيانت در امانت عبد اللَّه عباس گفت كه اين حديث مخصوص است بمنافقى كه در عهد رسول (ص) متصف به اين سه صفت بود در روايتى ديگر آمد كه پيغمبر ص فرمود كه اينكه گفتم منافق را سه خصلت است از حيثيت آنست كه حق تعالى درباره ايشان فرموده كه وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ و در خلف عهد ايشان گفته وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ و مراد بخيانت ايشان ترك غسل جنابت است و أمير المؤمنين عليه السّلام فرمود كه ايمان علامتيست سفيد بر دل چندان كه ايمان مىافزايد آن سفيدى ميافزايد و نفاق علامتيست سياه بر دل چندان كه نفاق ميافزايد سياهى زياده ميشود بخدا كه اگر دل مؤمن را بشكافند سفيد يابند و اگر دل منافق را بشكافند سياه يابند حاتم اصم گفته كه مؤمن از همه كس آيس بود مگر از خدا و منافق بهمه كس اميد دارد مگر از خدا حاصل كه اين سيزده آيه مذكوره در شأن منافقانست و بعد از تعداد فرق مكلفان و ذكر خواص و مصارف امور ايشان بر طريق التفات از غيبت بخطاب كه مستلزم هر سامع است و تنشيط او و اهتمام بامر عبادت و تفخيم شأن آن و جبر كلفت عبادت بلذت مخاطبه جميع مكلفان را على العموم بر وجه خطاب بعبادت و اعتراف بنعمت خود دعوت ميفرمايد و ميگويد كه يا أَيُّهَا النَّاسُ اى گروه آدميان اعْبُدُوا بندگى كنيد و پرستش نمائيد رَبَّكُمُ پروردگار خود را كه مستحق عبادت