اصحاب ما بآنكس كه مرض او استمرار نيابد تا برمضان ديگر اما هر كه مستمر شده باشد مرض او قضا از او ساقط است و اما كفاره بدهد عوض قضاى آن از براى هر روزى مدى هم چنان كه روايات صحيحه دالند بر اين‌ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ ميخواهد خدا بشما آسانى يعنى حكمت و مصلحت او مقتضى آنست كه در حين مرض و سفر شما را بروزه داشتن تكليف نكند وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ و نميخواهد بشما دشوارى را بجهت اين مسافر و مريض را بر افطار امر نموده و در كنز آورده كه اين كلام جواب سؤال مقدر است تقدير سؤال آنست كه چون فرض صوم از مسافر و مريض ساقط است پس چرا قضاى آن بر ايشان واجب باشد حق تعالى جواب داده بآنكه غرض از افطار در حين مرض و سفر يسر است در بدن ايشان و آيه دليل است بر بطلان قول مجبره زيرا كه حق تعالى فرموده كه من مريد بعضى از افعال مكلفانم كه يسر است و كاره بعضى از آنم كه عسر است و هر گاه حق سبحانه مريد عسر نباشد پس اينكه مريد تكليف ما لا يطاق نباشد بطريق اولى‌ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ معطوفست بر معنى آيه متقدمه و تقدير اينست كه (فعل ذلك بكم ليسهل عليكم و لتكملوا العدة) يعنى اراده يسر و عدم اراده عسر براى آنست كه تا كار بر شما آسان كند و تا تمام كنيد عدد ايام سفر و مرض را كه در ماه رمضان افطار كرده‌ايد تا قضا كنيد بمانند آن در وقتى ديگر كه اين دو عذر نداشته باشيد و يا بجهت كامل گردانيدن عدد ماه رمضان و اگر چه بحسب قضا باشد رخصت افطار مشروع شد و ميتواند بود كه عطف جمله باشد بر جمله زيرا كه ما بعد آن محذوفست و تقدير اينست كه (و لتكلموا العدة شرع لكم ذلك يا لتكملوا العدة يريد ذلك) وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ‌ و تا ببزرگى ياد كنيد خداى را يا تكبير گوئيد در شب عيد رمضان از وقت رؤية هلال تا روز و از اول روز تا وقت اداى نماز عَلى‌ ما هَداكُمْ‌ بر آنكه راه نمود شما را بصوم‌ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‌ و تا شايد كه شكر گوئيد بر نعمت تيسير يا ايجاب ثواب روزه و تخصيص مزد آن بخود كه‌

الصوم لى و انا اجزى به‌

و از فضايل روزه يكى آنست كه آن را از بندگان سلب ميكند با وجود تعبد ايشان بآن و بخود شرف اضافه ميبخشد كه الصوم لى و مجازات آن را بحضرت خود جل ذكره اختصاص ميدهد كه انا اجزى به و در آيه دلالت است بر آنكه فعل تكاليف شرعيه شكرگذاريست بر نعم او هم چنان كه بعضى از متكلمين بر اينند و در انوار گفته كه و لتكملوا علت فعل محذوفست كه ما سبق دال است بر آن اى و شرع (جملة ما ذكر من امر الشاهد بصوم الشهر و المرخص بالقضاء و مراعاة علة ما افطر فيه و الترخيص لتكملوا العدة الى آخرها) و اين بر سبيل لف است زيرا كه قوله و لتكملوا علت امر است بمراعات عدد و لتكبروا اللَّه علة امر است بقضا و بيان كيفيت آن و لعلكم تشكرون علت ترخيص و تيسير و يا معطوف‌