سرمد باطفاى نار مستوقدين و اذهاب نور ايشان و در تمثيل ثانى نفسهاى ايشان مشبه باشد باصحاب صيب و ايمان ايشان كه مخالط كفر و خداع است مشبه بصيب كه در او ظلمات و رعد و برق باشد زيرا كه ايمان اگر چه نافع است فى نفسه لكن چون مخلوط به كفر و خداع است پس آن نفع بضر عايد است و نفاق ايشان بجهة حذر از نكايات مؤمنان و تعرضات كفر مشبه بگردانيدن اصابع در اذان از شنيدن صواعق بجهة بيم موت از حيثية آنكه رد قدرة حقتعالى نمى‌كند و مانع رسيدن حضار نمى‌شود بايشان و تحير ايشان بجهة شدة امر و جهل ايشان بآنچه اقدام بآن مينمايند و ترك ميكنند مشبه به اينكه اصحاب صيب هر گاه مصادفه ميكنند ببرق فرصت دانسته در راه ميروند با خوف آنكه مبادا برق خطف ابصار ايشان كند پس گامى چند بر ميدارند و بعد از آن چون برق مخفى مى‌شود و فتور در لمعان آن واقع مى‌شود بر جاى خود ميايستند و حراك از ايشان منتفى ميگردد و بعضى گويند مراد تشبيه ايمان و قرآن است و ساير آنچه بايشان داده‌اند از معاونى كه سبب حياتست بصيبى كه حياة ارض بآنست و تشبيه آنچه مرتكب است بايمان و قرآن از شبه مبطله و اعتراضات مشكله چون تكاليف شرعيه و مجاهدات و رياضات و ترك رياست و اقدام بجهاد با اقربا و ترك اديان قديمه بظلمات بزعم ايشان و آنچه در قرآن و ايمان است از وعد و وعيد بر عدو آنچه در آنهاست از آيات باهره ببرق و تصام ايشان از آنچه مى‌شنوند از وعيد بحال كسى كه رعد تخويف او كرده باشد و صواعق او را ترسانيده و بجهت آن شدة سد اذن خود كرده باشد از شنيدن با آنكه هيچ خلاصى نيست ايشان را از آن و هو معنى قوله‌ وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ‌ و اهتزاز ايشان مر آن چيزى را كه لامع ميشود براى ايشان از رشدى كه ادراك آن ميكنند يا رفدى كه مطمح ابصار ايشان است بمشى اصحاب صيب در مطرح ضوء برق كه هر گاه روشن شود ميروند و تحير و توقف ايشان در امر وقت عروض شبهه يا رسيدن مصيبت مر ايشان را بتوقف اصحاب صيب كه وقتى كه تاريك ميشود ميايستند و قوله‌ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ‌ تنبيه است بر آنكه حقتعالى سمع و بصر بايشان داد بجهت آنكه بآن متوسل شوند بهدى و فلاح پس ايشان صرف آن كرده‌اند بحظوظ عاجله و سد آن كرده‌اند از فوايد اجله و اگر خدا خواستى كه سمع و بصر ايشان را از روى اجبار بحالتى گرداند كه بجهت آن مخلوق شده‌اند هر آينه قادر بودى لكن منافى حكمتست مرويست كه چون منافقان نزد پيغمبر (ص) ميآمدند انگشت را بگوش مينهادند از ترس آن كه مبادا حكم الهى بقتل ايشان صدور يابد پس حقتعالى تشبيه فرمود ايشان را بجماعتى كه بجهت خوف تلف نفس نزد شنيدن صداى صاعقه انگشت را بگوش مينهند و چون حجج نيره قرآنى و آيات لامعه فرقانى بديده بصيرت ايشان ميرسيد نزديك بآن ميشد كه دلهاى ايشان بجهت نورانيت آن آيات ربوده شود از نظر كردن در كيش خود و دل ايشان را غالب گرداند بايمان آوردن حقتعالى‌