تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٧٢ - سوره البقرة(٢) آيات ١٧٠ تا ١٧٩
كه مراد باول نوافل صدقات باشد يا حقوقى كه در مال باشد غير از زكاة و در حديث آمده كه
نسخت الزكاة كل صدقة اى وجوب كل صدقة
و در كنز العرفان آورده كه باتفاق مراد (بايتاى زكاة) زكاة واجبه است و اما ايتاى اول شامل واجب و غير واجب هر دو هست و لهذا ابن عباس گفته كه (فى المال حقوق واجبة سوى الزكاة) و شعبى گفته كه ايتاى مال محمولست بر حقوق واجبه غير زكاة مانند نفقه بر كسى كه واجب باشد انفاق بر او و بر جائع مشرف بر فوت بسد رمق و نذور و كفارات و محتمل است كه مراد زكاة مفروضه باشد در هر دو موضع لكن غرض از اول بيان مصرف آن باشد و از ثانى اداى آن و حث بر آن و اين اقويست تا آيه شامل واجبات باشد و ديگر آنكه ميان ايمان واجب و اقامة صلاة واجبه واقع شده پس مراد وجوب اين باشد وَ الْمُوفُونَ و نيز صاحبان بر آنهااند كه وفا كنندگانند بِعَهْدِهِمْ بعهد و پيمان خود إِذا عاهَدُوا چون عهد كنند و اين عهد يا با خلق است يا با خالق مانند نذور وَ الصَّابِرِينَ نصب آن بر مدح است و عدم عطف آن بر امن بجهت اظهار فضل صبر است در شدايد بر اعمال يعنى صبر كنندگان فِي الْبَأْساءِ در فقر وفاقه وَ الضَّرَّاءِ و در رنج و سختى و بيمارى وَ حِينَ الْبَأْسِ و در هنگام كارزار يعنى جهاد و مقاتله بر اهل كفر و عناد از زهرى روايتست كه باساء در اموال است مانند فقر و ضراء در نفس مانند مرض و بر هر تقدير أُولئِكَ آن گروه موصوف باين صفات الَّذِينَ آنانند كه به تحقيق صَدَقُوا راست گفتند در دين و اتباع حق و طلب بر وَ أُولئِكَ و آن گروه هُمُ الْمُتَّقُونَ ايشانند پرهيزكاران از كفر و ساير ناشايستها آيه جامع جميع كمالات انسانيت است و دال بر ملكات نفسانيه صريحا يا ضمنا چه كمالات و ملكات حسنه با وجود كثرت شعب آن منحصر است در سه چيز صحت اعتقاد و حسن مباشرة و تهذيب نفس باول اشاره فرموده بقوله مَنْ آمَنَ الى قوله وَ النَّبِيِّينَ و بثانى اشاره كرده بقوله وَ آتَى الْمالَ الى قوله وَ فِي الرِّقابِ و بثالث ايما فرموده بقوله و اقام الصلاة تا آخر و لهذا كسى را كه مستجمع اين صفات است وصف نموده بصدق نظر بايمان و اعتقاد او و بتقوى نظر بمعاشرت او با خلق و معامله او با حق و اليه اشار النبى ص
بقوله من عمل بهذه الاية فقد استكمل الايمان
يعنى هر كه عمل باين آيه كند در ايمان كامل باشد و بدانكه تصديق بر طوايف مذكوره موجب ثواب جزيل و اجر جميل است اماته (ذوى القرى) موجب ضعف اجر است نسبت بتصديق بر غير ايشان هم چنان كه حديث
لك الاجران اجر القرابة و اجر الصدقة
شاهد اين است و نيز موجب صله و پيوستگى است بخويشان
لقوله صلّى اللَّه عليه و آله الصدقة على القرابة صدقة وصله و وصله
باقربا زياده ميكند عمر را كه
صلة الرحم تزيد فى العمر
پس صدقة با قارب متضمن اجر دنيا