تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٧٧
بمدينه مراجعت نمود و اين صورت را بعرض حضرت رسانيد آيه آمد وَ لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ و بزنى مخواهيد اى مؤمنان زنان شرك آرنده را حَتَّى يُؤْمِنَ تا وقتى كه ايمان آورند و وجه نظم اين آيه بآيه ما قبل آنست كه آيه اولى در امر باختلاط بود با يتامى و اين آيه در نهى اختلاط با مشركات مرويست كه در همين وقت عبد اللَّه رواحه كنيزك خود را بجهت طپانچه كه بر وى زده بود و او دادخواهان بحضرت رسالت پناه رفته بود آن حضرت بطريق لطف از عبد اللَّه تعرف حال كنيزك فرمود عبد اللَّه گفت يا رسول اللَّه خدا و رسول را تصديق ميكند و نماز ميگذارد و روزه ميدارد اما ستيزنده و نافرمان بردار است حضرت فرمود چون مؤمنه است با او نيكويى كن عبد اللَّه او را آزاد كرد و بنكاح خود درآورد و مشركه را كه نامزد او كرده بودند نخواست جمعى زبان طعن گشودند كه ابن رواحه كنيز سياه را بنكاح خود در آورد و فلان زن مشركه را كه در نهايت جمال است و با كثرت مال باو ميدادند قبول نكرد حق سبحانه فرمود كه وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ و هر آينه كنيزك تصديق كننده بوحدانيت خدا و بنبوت پيغمبر او خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ بهتر است از زن آزاد شرك آرنده و نگرونده بيگانگى خدا و رسالت فرستاده او وَ لَوْ أَعْجَبَتْكُمْ و اگر چه بشگفت اندازد آن زن شما را بكثرة جمال و مال و حسن شمايل خود و گويند امه اينجا مطلق امرأة است خواه حره و خواه مملوكه چه همه مردمان عباد اللَّه و اماء اويند و واو در و لو اعجبتكم براى حال است و لو بمعنى ان و اين در كلام بسيار واقع و شايع است و هم چنان كه مردان مؤمن را جايز نيست كه زنان مشركه را نكاح كنند زنان مؤمنه را نيز جايز نيست كه بنكاح مردان مشرك روند كما قال اللَّه عز و جل وَ لا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ و بنكاح در مياوريد زنان مؤمنه را بمردان مشرك حَتَّى يُؤْمِنُوا تا وقتى كه ايمان آورند و بعد از آن در بيان تعليل نهى از مواصلة اهل شرك و ترغيب در مواصلة مؤمنان ميفرمايد كه وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ و هر آينه بنده مؤمن خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ بهتر است از مرد شرك آرنده وَ لَوْ أَعْجَبَكُمْ و اگر چه بشگفت آورد آن مرد مشرك شما را بواسطه صورت يا ثروت أُولئِكَ آن مشركين و مشركات يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ميخوانند مردمان را بآتش دوزخ يعنى بجهت ترغيب مردمان بكفر كه ارتكاب آن سبب رسيدن است بدوزخ بس موالات و مظاهرة با ايشان لايق و مناسب اهل ايمان نباشد و لهذا
قال عليه السّلام المرء على دين خليفه فلينظر احدكم من يخالل
وَ اللَّهُ يَدْعُوا و خدا ميخواند در كلام تقدير مضاف است اى اولياء اللَّه يدعون و حذف مضاف و