الليل نارا) و مستحسن نيست عطف آن بر سبيل اللَّه زيرا كه عطف قوله و كفر بر و صد مانع آن است چه معهود نيست كه شي‌ء را عطف كنند بر موصول و بعد از آن شي‌ء ديگر را بعد از او عطف كنند بر صله او و اما صاحب كشاف تجويز اين كرده حيث قال (المسجد الحرام عطف على سبيل اللَّه) و نيز عطف بر (هاء) به متصور نيست زيرا كه عطف بر ضمير مجرور بى اعاده جار جايز نيست (و إخراج أهله) و بيرون كردن اهل مسجد كه پيغمبر است و اصحاب او مِنْهُ‌ از مسجد مراد مكه است كه بر مسجد مشتمل است‌ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ‌ خبر امور اربعه مذكوره است يعنى اين چهار چيز كه مذكور شد بزرگتر است نزد خدا از قتل خضرمى و اسر ديگران پس آن چه از سرية واقع شده بر سبيل خطا بوده و از روى ظن اينكه آن روز سلخ جمادى الآخر بوده نه آنكه باعتقاد غره رجب قتل و اسر و سبى شده باشد و بجهت اين حق تعالى از اين عفو فرمود و مؤاخذ نساخت ايشان را بر تقصيرى كه از ايشان واقع شده در باب تجسس و تحقيق آنكه آن روز از ماه حرام بود يا نه حاصل كه اكبر خبر اشياء اربعه معدوده است كه از كباير قريش است و زبده معنى آنكه اين چهار كبيره كه صد است در اسلام و كفر و منع مردمان از مسجد الحرام و اخراج اهل آن از آن كه از قريش صادر شده بزرگتر است نزد خدا از قتل بخطا كه از سريه صدور يافته و در اكبر واحد و جمع و مذكر و مؤنث مساويست‌ وَ الْفِتْنَةُ و شرك بخدا يا آن چه كفار قريش مرتكب آن ميشوند از اخراج و اشراك‌ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ‌ بزرگتر است از قتل خضرمى كه از سريه بخطا واقع شده نه بعمد و افظع و اشنع از آن‌ وَ لا يَزالُونَ‌ و هميشه باشند مشركان كه بتعصب و عناد يُقاتِلُونَكُمْ‌ كارزار كنند با شما اى مؤمنان‌ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ‌ تا شما را باز گردانند عَنْ دِينِكُمْ‌ از دين شما كه اسلام است اين اخبار است از دوام عداوت كفار به مؤمنان و عدم انفكاك ايشان از آن تا آنكه اهل ايمان را از دين اسلام باز دارند حَتَّى‌ از براى تعليل است بقرينه جمله شرطيه كه بعد از او واقع شده كقولك (اعبد اللَّه حتى ادخل الجنة) يعنى هميشه مقاتله كنند با مؤمنان تا آنكه ارتداد ايشان نمايند از ايمان‌ إِنِ اسْتَطاعُوا اگر بتوانند و قادر باشند بر آن ذكران شرطيه بجهت استبعاد استطاعة مؤمنان است و ايذان بآنكه كفار اهل اسلام را رد نتوانند كرد از دين اسلام پس بجهت مبالغه اكتفاء باستبعاد نكرده تهديد اهل اسلام ميكند از ارتداد و ميفرمايد كه‌ وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ‌ و هر كه برگردد از شما عَنْ دِينِهِ‌ از دين خود مرتد شود فَيَمُتْ‌ پس‌